جمعه 9 اسفند 1398 | Friday, 28 February 2020
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : جمعه 5 فروردين 1390     |     کد : 8640

مقدمه‏ انديشه ‏هاى اقتصادى در نهج البلاغه

مقدمه‏ انديشه ‏هاى اقتصادى در نهج البلاغه

نام كتاب : انديشه ‏هاى اقتصادى در نهج البلاغه ‏- مولف : دكتر سيد محسن حائرى‏ - ترجمه : عبدالعلى آل بويه لنگرودى‏
انديشه ‏هاى اقتصادى در نهج البلاغه
اميرالمومنين عليه اسلام با تلاش فكرى و عملى به بررسى مشكلات و مسائل حكومت مى ‏پرداخت از يك سو توجه كارگزاران و همه مسئولين را به اصل مشكل جلب مى‏ كرد واز سوى ديگر با تبيين روشها راه حلهاى مناسب را ارايه مى‏ نمود.
وقتى كه اقتصاد از زندگى مردم جدا نيست طبيعى است كه نهج البلاغه نيز از موضوعات اقتصادى كه به نحوى با حكومت و زندگى در ارتباط است خالى نباشد بنا بر اين با نگاه به خطبه ها نامه ها و سخنان امام گفتار هاى بيشمارى را در برابر ديدگان خود خواهيم ديد كه متضمن انديشه‏ هاى اقتصادى است و لازم است كه دريك محل گردآورى منظم و ساماندهى شود آنگاه به صورت يك ديدگاه و نظريه جامع ارايه گردد.

مقدمه‏
بسم الله الرحمن الرحيم‏
جمعت فى صفاتك الاضداد
يكى از خصايص و ويژگى‏هاى امام اميرالمومنين على عليها السلام ((جامعيت)) و حتى بالاتر از جمع اضداد است .
معمولا انسانهاى عالم وزاهد در امور مالى و اقتصادى تفكر و تبحرى ندارند و آنها كه درجنبه ‏هاى اقتصادى و مالى تخصص دارند از نظر معنوى واخلاقى رشد وشكوفايى ندارند اما انسانهاى كه در اوج معنويت و تقوى باشد ونيز از نظر تفكر و برنامه ريزى اقتصادى و پياده كردن آن اصول موفق و قوى باشد از نوادر روزگار است‏
اندكى مطالعه و دقت در متى نهج البلاغه انسان را با اين اصول و برنامه هارمونى سازد و به شگفت مى‏آورد.
بنياد نهج البلاغه در اين راستا با همفكرى و همكارى اساتيد حوزه و دانشگاه در صدد 3 كشف و تبيين اين نكات و اصول برجسته بوده است و بحمد الله در آغاز راه موفق گرديد اثرى جالب عرضه كند.
از عموم محققان و صاحب نظران درخواست مى‏ شود اين كتاب را كه حاوى نظرات ارزشمند خود را ارسال رند تا مورد استفاده و تجديد نظر قرار گيرد .
مقدمه مؤلف‏
با نگاهى همه جانبه به نهج‏البلاغه ديدگاهها و انديشه هاى اين كتاب جاويد مى ‏توانيم اولين گام را در بهره بردارى از انديشه ‏هاى اقتصادى آن برداريم كه در بخش زيادى از خطبه ‏ها ، نامه‏ ها و حكمت ‏هاى اميرالمومنين وجود دارد با هدفى كه مادر اين كتاب دنبال مى ‏كنيم منطقى است اگر از خود بپرسيم آيادرنهج البلاغه سخنى از مسائل اقتصادى به ميان آمده است و آيا در آن انديشه اقتصادى نيز وجود دارد پاسخ به اين سوال زمانى ميسر خواهد بود كه با سخنها وگفتار هاى متنوع اين كتاب شريف آشنايى پيدا كنيم تا ما را در پيمودن نيمى از راهى كه در پيش گرفته‏ ايم يارى كند . بر ماست كه نيمى ديگر را با كنكاش در محتوى آن بپيماييم تا بتوانيم به تماشاى آخرين گلهاى بوستان نهج البلاغه بنشينيم .
نهج البلاغه در حقيقت مجموعه ‏اى برگزيده از سخنان امام عليه‏السلام است و شامل خطبه ها نامه ها و كلمات قصار حضرت كه درمناسبت‏ هاى مختلف و زمانهاى متفاوت بر زبان و قلم مباركشان جارى شده است .
ازآنجاكه خطبه ها و نامه ها و سخنان حضرت از سيره ايشان در دگرگونى اوضاع امت اسلامى و تحقق سعادت مطلوب براى آنان جدا نيست لذا گفتار هاى نهج البلاغه شكل اسناد سياسى به خود گرفته كه جهت گيري هاى حكومت اسلامى روشهاى اداره كشور و نحوه د با دشواريها را تبيين مى ‏كند و در بر گيرنده خط مشي هاى سياسى است كه بايد در حكومت اسلامى از آنها پيروى كرد.
اميرالمومنين عليه اسلام با تلاش فكرى و عملى به بررسى مشكلات و مسائل حكومت مى ‏پرداخت از يك سو توجه كارگزاران و همه مسئولين را به اصل مشكل جلب مى‏ كرد واز سوى ديگر با تبيين روشها راه حلهاى مناسب را ارايه مى‏ نمود.
وقتى كه اقتصاد از زندگى مردم جدا نيست طبيعى است كه نهج البلاغه نيز از موضوعات اقتصادى كه به نحوى با حكومت و زندگى در ارتباط است خالى نباشد بنا بر اين با نگاه به خطبه ها نامه ها و سخنان امام گفتار هاى بيشمارى را در برابر ديدگان خود خواهيم ديد كه متضمن انديشه‏ هاى اقتصادى است و لازم است كه دريك محل گردآورى منظم و ساماندهى شود آنگاه به صورت يك ديدگاه و نظريه جامع ارايه گردد.
اين ساماندهى در دو مرحله صورت مى ‏گيرد.
1-استخراج گفتار هاى اقتصادى و گفتار هاى كه در زمينه‏هاى مختلف اقتصادى مى ‏توان از آن استفاده كرد.
2-دسته بندى اين گفتار ها در چهار محور:
الف - نگاهى كلى به اقتصاد اسلامى‏
ب - سياست‏هاى اقتصادى‏
ج- علل پيدايش فقر و راههاى فقرزدايى‏
د- توسعه همه جانبه‏
اين موضوعات عناوين اصلى است كه در درون خود موضوعهاى فرعى را در بر دارد كه در فصلهاى مربوط به آنها بدان اشاره خواهيم كرد.
پس از جمع آورى نظريه‏ هاى گوناگون اقتصادى از گفتارهاى پراكنده به بررسى اصطلاحات اقتصادى از گفتار هاى پراكنده به بررسى اصطلاحات اقتصادى كه در نهج البلاغه به كار رفته مى ‏پردازيم كه درواقع گامى است در جهت تكميل كار علمى كه براى استخراج انديشه ‏هاى اقتصادى نهج البلاغه در پيش گرفته‏ايم زيرا اصطلاحات نقش موثرى را در هماهنگى مفاهيم و دست يابى به انديشه ‏ها در هر دانشى ايفا مى كند . در اينجا بايد نكته مهمى را درباره منابع اصلى كه گفتارهاى كتاب از آن گرفته شده است بيان كنيم : پيداست كه نهج البلاغه تنها شامل بخشى از خطبه ها و سخنان اميرالمومنين است كه درنظر شريف رضى كه به جنبه بلاغى وا دبى اهتمام مى‏ورزيده مقبول افتاده است و گروهى از متاخرين ومتقدمين گفتارهاى ديگر حضرت را از كتابهاى مستقل گرد آورده و به نهج البلاغه افزوده‏اند و قسمتى ازاين گفتارها همچنان در كتابها دست نخورده مانده است كه نياز به كاوشگرى دارد تا آنگونه كه شايسته است مورد استفاده قرار گيرد.
ر اينجا بايد در باره عبارت نهج البلاغه توضيحى بدهم .اين عبارت گاهى به آنچه كه شريف رضى در كتاب خود گرد آورده اطلاق مى‏شود و گاهى نيز به همه گفتارهاى حضرت خواه در كتاب رضى آمده باشد يا نه و آن نيز شامل نامه‏ها و سخنان و گفتگو هاى امام عليه‏السلام است كه در آفرينش بلاغى با برگزيده‏هاى شريف رضى تفاوتى ندارد.ما نهج البلاغه را به معنى اخير بكار مى بريم . لذا گفتارهاى اين كتاب منحصر به آنچه كه شريف رضى گرد آورده نيست بلكه شامل همه گفتارهاى امام است كه در كتابهاى حديث تاريخ و فقه آمده است.
شيوه بحث‏
در پژوهشهاى تطبيقى از دو روش استفاده مى ‏شود:
روش اول: تنظيم و فصل بندى متون اسلامى با استفاده از پژوهشهاى جديد، يعنى پژوهشگر با كمك و يارى موضوعات و دستاوردهايى كه دانش جديد به آن رسيده، وارد بحث مى‏ شود. تنها فايده اين روش آن است كه مى ‏توان به معرفت و شناختى كه هدف دين اسلام است، منتهى نمى ‏شود و نمى ‏تواند مسلمانان را از منابع اسلامى تغذيه فكرى كند.
روش دوم : ورود به زندگى از چشم انداز متون اسلامى است و تنظيم و تبويب آن بر اساس حيات و پويايى آن و نه بر اساس دستاورد هاى دانش روز ؛ اين روش مى ‏تواند دانش هاى اسلامى را پايه گذارى كند كه از تفسير هاى نو و بدعت آميز به دور باشد و هيچ عاملى نتواند پايه‏ هاى مستحكم آن را متزلزل سازد.
اما نقش دانشهاى جديد عبارت است از : گشودن افقهاى باز در برابر منابع اسلامى ، تا اين منابع بتواند كامل و بدون نقص به متن زندگى مردم راه يابد ، و اين شيوه‏اى است كه ما در اين پژوهش مختصر ، فرا راه خود قرار داده‏ايم.
دكتر سيد محسن حائرى‏
مقدمه مترجم‏
بدون ترديد نهج البلاغه كتابى حياتبخش و ارمغانى الهى براى جامعه بشرى است اين كتاب جاويد در عين آنكه بخشى از سخنان و گفتارهاى امام على عليه‏السلام را در بر مى گيرد بحق حاوى معارفى است كه آن را در جايگاه والا پس از قرآن كريم قرار مى‏دهد معارفى كه از روح بلند و ملكوتى آن حضرت نشات مى‏گيرد و هدايتگر انسانها در زندگى است .
با اينكه در خصوص اين كتاب انسان ساز پژوهشهاى زيادى صورت گرفته بايد اعتراف كرد كه هنوز بسيارى از زواياى اين گفتارهاى معنوى ناشناخته مانده است و جا دارد تحقيقات گسترده‏ترى در جهت شناسايى هرچه بيشتر آن انجام گيرد .
كتاب حاضر را كه ترجمه كتاب ((الفكر الاقتصادى فى نهج البلاغه))تاليف استاد ارجمند جناب آقاى دكتر حائرى موسوى است بايد پژوهشى در همين راه دانست كه سعى دارد مبانى اقتصاد اسلامى را از ديدگاه آن حضرت تبيين كند و راههايى را براى حل مشكلات اقتصادى امروز ارائه دهد .
حقير كه از دير باز شيفته پژوهش و تامل در نهج البلاغه بودم هنگامى كه ترجمه آن از سوى بنياد نهج البلاغه پيشنهاد گرديد .فرصت را غنيمت شمرده در عين اشتغالاتى كه داشتم با شوق فراوان در فرصتى كوتاه آن را به فارسى ترجمه كردم تا گامى هر چند كوچك در مسير شناخت اين كتاب بزرگ بردارم .
در ترجمه عبارات نهج البلاغه -به پيشنهاد بنياد-به خصوص از فصل دوم به بعد از ترجمه استاد آيتى -كه توسط بنياد به چاپ رسيده است -استفاده كردم و ديگر گفتارهاى حضرت را-كه منابع ديگر بود-
خود ترجمه نمودم .شماره خطبه هانامه‏ها و سخنان كوتاه را بر اساس ترجمه استاد آيتى ذكر كردم .و دريغم آمد كه ترجمه آيات قرآن را از ترجمه فصيح و زيباى استاد نقل نكنم.
قابل ذكر است‏
الادا ره والنظام الا دارى عند اميرالمومنين عليه‏السلام‏
ازديگرتاليفات مولف محترم اين كتاب است كه به بررسى مبانى مديريت اسلامى از ديدگاه امام على عليه‏السلام مى‏پردازد و ترجمه آن نيز از سوى بنياد محترم نهج البلاغه به اينجانب واگذار گرديده است ان شاءالله در آينده نزديك تقديم شيفتگان معارف اهل بيت خواهد شد.
در خاتمه جا دارد كه از جناب آقاى روح الله بيات مدرس دروس اقتصاد دانشگاه بين المللى امام خمينى(ره)كه بخشهايى از ترجمه را از نظر محتوإ؛ مورد بررسى قراردادند تشكر و قدردانى كنم .
از همه خوانندگان محترم تقاضا دارم كه با پيشنهادها و نظرات سازنده خود يار يگراين جانب باشند.
والله ولى التوفيق‏

ماجرای یکی از نوه ‎های امام علی(ع)

سياست هاي اقتصادي "ابزارها و تدابير"


نوشته شده در   جمعه 5 فروردين 1390    
PDF چاپ چاپ