سه شنبه 1 بهمن 1398 | Tuesday, 21 January 2020
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : يکشنبه 29 اسفند 1389     |     کد : 8602

تكاليف خانواده نسبت به ارحام و خويشاوندان1

تكاليف خانواده نسبت به ارحام و خويشاوندان1

چشم اندازى از حيات طيبه در مورد تكاليف خانواده نسبت به ارحام و خويشاوندان(آيين خويشاوندى )
چشم اندازى از حيات طيبه در مورد تكاليف خانواده نسبت به ارحام و خويشاوندان(آيين خويشاوندى )

صله رحم چيست ؟ - ((صله )) در لغت به معناى وصل و پيوند و ارحام ، جمع ((رحم )). رحم در اصل به معنى ((جايگاه جنين در شكم مادر)) است . سپس اين تعبير به نام خويشاوندان و بستگان اطلاق شده است زيرا منشاء وجود همه آنها از رحم واحدى بوده است .
مراد از رحم ، از نظر عرفى عبارت است از نزديكان انسان كه خويشاوندى واحد يا نسب شناخته شده آنها را به يكديگر ارتباط مى دهد، چه اين قرابت نزديك باشد يا دور، (خويشاوندان ) مرد باشند يا زن . ((ابن اثير)) مى گويد: ((صله رحم كنايه از نيكى كردن به خويشاوندان سببى و نسبى و عطوفت و مهربانى و رعايت احوال آنان است )).(456)
مراتب خويشاوندى
البته مراتب رحم و خويشاوندى متفاوت است ، برخى از آنان مانند پدر، فرزند و زن واجب النفقه هستند و بعضى مانند برادر، خواهر، عمه و خاله محرم نسبى هستند و بعضى از جهت والدين قرابت پيدا مى كنند اگر چه واسطه ها زياد باشند. پس صله رحم به اختلاف قرب و بعد رو به فزونى است .
مرحوم شهيد اول فرموده است :
((صله رحم ، در واجب به آن مقدارى است كه آدمى را از قطع رحم بيرون آورد زيرا قطع رحم از گناهان كبيره است )).
((قطع رحم عبارت است از هر عملى كه در عرف بريدگى از آن فهميده مى شود. مانند: سلام نكردن ، روى ترش كردن ، روى برگرداندن ، پاسخ نامه ندادن ، عيادت نكردن بيمار)).
در اهميت صله رحم همين كه يكى از اسامى خداوند متعال ((رحمان )) است و خداوند نامم ((رحم )) را از اسم خويش مشتق نموده است ، هر كه با بستگان خود پيوند دوستانه برقرار نمايد، او را با رحمت خود مرتبط مى سازد و هر كس قطع رحم كند وى رحمتش را از او قطع خواهد نمود.
مراتب و شيوه هاى صله رحم
صله رحم ، به حسب اختلاف زمان ، مكان ، افراد، حالات و عادات مختلف ، فرق مى كند (زيرا هر كدام از بستگان از جهت نيروى كار، توانايى مالى ، تعداد عائله ، سلامتى و بيمارى و ديگر جهات با هم متفاوتند). پس ‍ قهرا صله رحم نيز متفاوت خواهد بود. صله از نيازمندان آن است كه انسان از حيث مادى به وضع اقتصادى آنان و از حيث معنوى به زيارت آنها برسد. صله از دوستان و همنشينان ، با هديه و ديدار آنهاست و نهوشتن نامه (از محل دور) پايين ترين مراتب آن است . صله از بستگان و خويشاوندان متمكن به ملاقات ، حسن سلام و احوالپرسى ، خيرخواهى ، حسن معامله و پرهيز از رنجش خاطر آنان است .
ابتداى صله رحم ، نفع رسانى به آنان و نهايت آن ، وجوب انفاق و احسان در گرفتارى مى باشد و بين اين دو مراتب متفاوتى وجود دارد.
عن ابى الحسن الرضا (عليه السلام ) قال : قال ابو عبد الله (عليه السلام ): صل رحمك ولو بشربة من ماء، وافضل ما توصل به الرحم كف الاذى عنها.(457)
امام رضا (عليه السلام ) از امام صادق (عليه السلام ) حديث نموده كه فرموده است : صله رحم نما اگر چه شربت آبى باشد و بهترين صله رحم ، خوددارى از آزار رسانى به آنان است .
آرزو دارم اگر گل نيستم ، خارى نباشم ... باربردار اَر زدوشى نيستم ، بارى نباشم
گر نگشتم دوست با صاحبدلى ، دشمن نگردم ... بوستان بهر خليل اَر نيستم ، نارى نباشم
گر كه نتوانم ستانم داد مظلومى ز ظالم     ... باز آن خواهم كه همكار ستمكارى نباشم
نيستم گر نوشدارويى براى دردمندى ... نيز با بى دست وپايى نيش ‍ جرارى نباشم
گر نريزم آب رحمت از سبويى در گلويى ... دلخوشم گر خنجرى بر قلب افكارى نباشم
گر پرى بگشوده دارم همچه كبك كوهسارى ... طعنه زن بر خوارى مرغ گرفتارى نباشم
در تعاليم اولياى الهى ، صله رحم از دو جهت توصيه شده است :
1 - از جهت تقويت روحيه انسان دوستى :
كسانى كه از امكانات اقتصادى برخوردارند، با دستگيرى از ارحام تهيدست آنها را مورد حمايت قرار دهند و آبرويشان را حفظ كنند. اين كار از بزرگترين صفات اخلاقى مردمان بزرگوار است .
2 - از جهت حفظ و نگهدارى پيوند خويشاوندى و در نتيجه آبادى اجتماع :
صله رحم علاوه بر اينكه عمل پسنديده اى محسوب مى شود، موجب طول عمر، دفع مرگهاى ناگهانى و بلاها و مايه بركت در وضع زندگى و مال خواهد بود.
اهميت صله رحم
امام هشتم (عليه السلام ) صله رحم را در رديف نماز و زكات كه از واجبات عمده در دين مقدس اسلام است ، بيان فرموده و در روايتى به هر سه دستور امر نموده است .
ان الله امر بثلاثة مقرونة بها ثلثة اخرى ، امر بالصلاة والزكاة فمن صلى ولم يزك لم يقبل منه صلوته ، وامر بالشكر له ولوالديه فمن لم يشكر والديه لم يشكرالله وامر باتقاء الله وصلة الرحم ، فمن لم يصل رحمه يتق الله عزوجل .(458)
خداوند در قرآن به سه چيز امر فرموده و مورد هر امرى را هم دو چيز قرار داده كه اطاعت آن امر به پيروى از هر دو چيز است .
1 - به نماز و زكات هر دو با هم امر فرموده ، پس كسى كه نماز بخواند و زكات ندهد، نمازش هم مقبول نيست .
2 - خداوند امر به سپاسگزارى از خود و والدين انسانها كرده است ، پس ‍ كسى كه خدا را شكر كند، ولى از والدين قدردانى و سپاسگزارى نكند، در حقيقت خدا را شكر نكرده است .
3 - امر به تقوا از خود و صله رحم نموده است ، پس كسى كه به تكليف صله رحم عمل نكند، امر به تقوا را رعايت نكرده است .
رحم تا چهل پشت شكايت مى كند!
عن الحسن بن على الوشاء، عن ابى الحسن الرضا (عليه السلام ) عن ابائه ، عن على (عليه السلام ) قال : قال رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ): لما اسرى بى الى السماء راءيت رحما متعلقة بالعرش تشكو رحما الى ربها، فقلت لها: كم بينك وبينها من آب ؟ فقالت : نلتقى فى اربعين ابا.(459)
((حسن بن على وشاء)) از حضرت رضا (عليه السلام ) از پدرانش از حضرت على (عليه السلام ) روايت مى كند كه رسول اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: هنگامى كه در شب معراج به آسمانها رسيدم ، مشاهده كردم چند خويشاوندى به عرش پروردگار آويزان شده و از خويشاوندان خود شكايت مى كنند، از آنها پرسيدم : بين شما و آنها چند پدر فاصله دارد؟! پاسخ دادند: ما، در پدر چهلم به هم مى رسيم .
آثار دنيوى و اخروى صله رحم در كلام امام رضا (عليه السلام )
طول عمر
قال ابوالحسن الرضا (عليه السلام ): يكون الرجل يصل رحمه فيكون قد بقى من عمره ثلاث سنين فيصيرها الله ثلاثين سنة ويفعل الله ما يشاء.(460)
امام رضا (عليه السلام ) فرمود: كسى كه سه سال از عمرش باقى باشد، اما صله رحم انجام دهد، خداوند بزرگ سى سال بر عمرش اضافه مى كند و خدا هر چه اراده كند، انجام مى دهد.
وسعت در رزق ، محبوبيت در دلها
عن البزنطى عن الرضا (عليه السلام ) قال ابو عبد الله (عليه السلام ) صلة الحرم منساءة فى الاجل مزيدة فى المال و محببة فى الاهل .(461)
((بزنطى )) از امام رضا (عليه السلام ) نقل كرده كه امام صادق (عليه السلام ) فرموده است :
صله رحم ، موجب به فراموشى انداختن مرگ (طول عمر) و افزونى مال و مايه محبوبيت در بين خويشاوندان است .
حضرت امام رضا (عليه السلام ) از پدرانش نقل فرموده است :
صله الرحم وحسن الجوار زيادة فى الاموال .(462)
پيوند خويشاوندى و حسن همسايگى (خوشرفتارى با همسايگان ) اموال را زياد مى كند.
جلب رحمت الهى
عن الرضا (عليه السلام ): ان رحم آل محمد الائمة (عليه السلام ) لمعلقة بالعرش تقول : (اللهم صل من وصلنى ، واقطع من قطعنى ) ثم ثى جارية بعدها فى ارحام المومنين ثم تلى هذه الاية ((واتقوا الله الذى تسائلون به و الارحام )).(463)
امام رضا (عليه السلام ) فرمود: همانا رحم آل محمد يعنى ائمه اطهار به عرش آويخته است ، و مى گويد: خدايا به هر كه به من مى پيوندد، با او پيوند بر قرار كن و از هر كه از من بريده است ، تو از او ببر و بعد از اين هم اين موضوع در مورد خويشاوندان مومنين جريان دارد. سپس اين آيه را تلاوت فرمود: ((بترسيد از خدايى كه به نام او از يكديگر مسئلت و درخواست مى كنيد (خدا را در نظر آوريد) و درباره ارحام كوتاهى نكنيد)).(464)
مباهات خدا و فرشتگان
قال على بن موسى الرضا (عليه السلام ): من فعل ما لزمه من امرالمومنين ، باهى الله تعالى به وملائكته .(465)
هركه امور و حقوق لازم مومنين را به انجام رساند، خداوند و فرشتگان به او مباهات مى كنند.
ورود به بهشت
باسناده : قال : حدثنى على بن ابى طالب (عليه السلام ) قال رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ) من ضمن لى واحدا، ضمنت له اربعة : يصل رحمه ، فيحبه اهله ، ويوسع عليه فى رزقه ، ويزداد فى اجله ، ويدخله الله الجنة التى وعده .(466)
بااسناد نقل شده امام رضا (عليه السلام ) فرمود: كه پدرم على بن ابيطالب از پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) نقل فرمود: هر كس يك چيز را براى من ضمانت كند، من چهار چيز را براى او ضمانت مى كنم ، با خويشاوندان خود رابطه داشته باشد تا خدا او را دوست بدارد و به او روزى فراخ دهد و عمر او را طولانى كند و او را به بهشتى كه وعده داده است ، وارد كند.


منابع
456- نهايه ، جلد 5، ص 191.
457- كافى ، جلد 2، ص 151.
458- عيون الاخبار الرضا (عليه السلام )، جلد 1، ص 268 - مسند الامام الرضا (عليه السلام )، جلد 1، ص 268.
459- عيون الاخبار الرضا، جلد 1، ص 254 - خصال ((صدوق ))، ص 540.
460- اصول كافى ، جلد 2، ص 150، باب ((صلة الرحم ))، حديث 3.
461- قرب الاسناد، ص 308.
462- اصول كافى ، جلد 2، ص 157.
463- اصول كافى ، جلد 2، ص 156.
464- سوره نساء، آيه 2.
465- مستدرك الوسائل ، جلد 2، ص 413.
466- عيون الاخبارالرضا، جلد 2، ص 44 - 37.


نوشته شده در   يکشنبه 29 اسفند 1389    
PDF چاپ چاپ