شنبه 5 بهمن 1398 | Saturday, 25 January 2020
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : جمعه 14 آبان 1389     |     کد : 5094

انسان شناسی ›› انسان و خانواده

انسان شناسی ›› انسان و خانواده

« آیه های زندگی 1 » انسان شناسی ›› انسان و خانواده
عنوان /  خانواده: مقدس ترين و اولين و مهم ترين محيط تعليم و تربيت فرزندان
آیه ی شریفه

فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا / 37 : آل عمران
ترجمه
پس پروردگارش او را به خوبي پذيرفت ; و به طرز نيكي بار آورد; و زكريا را [(كه شوهر خاله اش بود)] كفيل [تربيت] او كرد ...     
شرح و تفسیر
بي شك بسياري از زمينه هاي اخلاقي در خانواده به وجود ميآيد ; و در واقع ، زير بناي اخلاق و اعتقاد انسان در خانواده شكل مي گيرد . حضرت مريم (ع) از بزرگ ترين زنان جهان است . قرآن در بيان داستان زندگي آن حضرت مطالبي دارد كه نشان مي دهد وراثت و تربيت خانوادگي و سرپرستي انسان تا چه حد در روحيات او اثر مي گذارد . مادرِ مريم او را قبل از تولد نذر خدمت گزاري خانه خدا مي كند و از وسوسه هاي شيطان به خدا ميسپارد ; و خداوند نيز او را به حُسنِ قبول مي پذيرد و به طرز شايسته اي گياه وجودش را پرورش مي دهد و زكرياي نبي (ع) پيامبري عظيم الشأن ، را به سرپرستي او مأمور مي كند .


عنوان /  روابط عاطفي خانوادگي نبايد باعث ضعف ايمان شود
آیه ی شریفه

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ آبَاءكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاء إَنِ اسْتَحَبُّواْ الْكُفْرَ عَلَى الإِيمَانِ / 23 : توبه
ترجمه
اي كساني كه ايمان آورده ايد ، پدران و برادران خود را ــ اگر كفر را بر ايمان برگزيدند ــ دوست و ياور خود مگيريد...
شرح و تفسیر
انساني كه با خدا پيمان بندگي بست و دوستدار او شد همه چيز را براي او مي خواهد و هر چه را بر سر راه بندگي او قرار گيرد فداي هدف بزرگ خود مي كند، از دنيا تا جايي بهره مي گيرد كه در تعارض با خواسته هاي الهي نباشد، با مردم ، خواه همسر و فرزندان و خواه والدين و خواهران و برادران و خويشان و خواه افراد جامعه ، تا جايي آميزش و ارتباط دارد كه با عهد بندگي او در تضاد نباشد .قرآن در همين آيه و در آيه ۱۵ سوره لقمان به اين مهم اشاره كرده است كه پدر و مادر ــ با اين كه از جايگاه و منزلت بسيار بلندي برخوردارند و بر فرزندان ، احسان و اكرام بر آنان و اطاعت از آنان واجب است ــ همين كه در ستيز با خدا و فرمان هاي آسماني برآيند ديگر در آن امر ، تبعيت از آنان لازم نيست . چند پيام كوتاه از آيه :
# پدر كافر بر فرزند مسلمان ولايت ندارد ; به عبارت ديگر ، روابط مكتبي بر روابط خانوادگي مقدم است ;
# ولايت كافر ممنوع است ، حتي اگر از نزديك ترين افراد باشد ;
# ضابطه دين و مكتب مقدم بر همه روابط است ;
# عواطف نبايد بر ارزش هاي مكتبي غالب شود ;
# پذيرش ولايت كفار ظلم است .


عنوان /  اي فرزندان ، پيـري والدين را تحـمل كنيد و به آنان اُفّ هم نگويـيد !
آیه ی شریفه

وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا / 23 : اسراء
ترجمه
و پروردگارت مقرر كرد كه جز او را نپرستيد و به پدر و مادر [خود] نيكي كنيد . هر گاه تا تو زنده اي هر دو يا يكي از آنان به كهن سالي رسند ، به آنان اُفّ مگو و آنان را به درشتي خطاب مكن و با آنان به اكرام سخن بگوي .
شرح و تفسیر
اگر كمي بيش تر در آيه دقت كنيم به اين مطالب پي مي بريم :
# خداوند از كلمه قَضَي استفاده كرده و مفهوم آن امر و فرمان قطعي و حتمي است ;
# قرار دادن بندگي و اعتقاد به توحيد در كنار نيكي به والدين نكته اي مهم است ، زيرا خداوند علت حقيقي خلقت ماست و والدين علت ظاهري و مادّي و عامل تربيت ما ;
# از اين كه فرموده احسان كنيد و نوع آن مشخص نشده پيداست كه هيچ حدي در احسان وجود ندارد و هر گونه احسان به آنان وظيفه است : دعا براي آنان ، تكريمشان در نزد ديگران ، زيارت ايشان ، محبت و كمك مادّي و نگاه عاشقانه به آن ها ، رفع نيازشان ، قبل از آن كه ابراز نياز كنند و ...
# برخورد مؤدبانه و توأم با احترام و محبت با آنان ، خصوصاً در زمان پيري كه هم نياز به حمايت دارند و هم خُلقشان تنگ مي شود و كم حوصله و يا بي حوصله مي شوند ;
# نهي از گفتن اف به آنان ، يعني ناروا بودن كم ترين بي احترامي به آنان ، به طوري كه امام صادق (ع) مي فرمايند : « اگر چيزي كم تر از اف وجود داشت ، خدا از آن نهي مي كرد و اين كم ترين مخالفت و بي احترامي به آنان است كه نگاه تند و غضب آلود و حاكي از بي ميلي به آنان نيز از مصاديق اف به حساب مي آيد . » در آيه ۸۳ سوره بقره و ۳۶ نساء و ۵۱ انعام و ۱۴ و ۱۵ لقمان نيز ، بر نيكي به والدين تأكيد شده است .


عنوان /  خداوند درباره والدين ، خصوصاً مادر ، سـفارش كرده اسـت
آیه ی شریفه

وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ / 14 : لقمان
ترجمه
و ما انسان را درباره پدر و مادرش سفارش كرديم. مادرش او را [در شكم خود در ايام بارداري ] در حال ضعف بر روي ضعف حمل كرد و پس از دو سال ، از شيرش باز گرفت ; و سفارش كرديم كه مرا و پدر و مادرت را سپاس گزار كه بازگشت [همه] به سوي من است .     
شرح و تفسیر
در اين جا بهترين سخن را كلام امام معصوم ، حضرت سجاد (ع) يافتم ، آن جا كه در رساله حقوق مي فرمايد : « حقِ مادر اين است كه بداني او تو را حمل كرده است ، به گونه اي كه هيچ كس فردي را اين چنين حمل نمي كند ; از شيره جان خودش براي تو صرف كرده است ، كه هيچ كس اين كار را براي تو نكرده است و جز مادر ، كسي اين گونه ديگري را غذا نمي دهد ; در نگهداري تو با گوش و چشم و دست و پا و مو و پوست خود و با تمام قدرت كوشيده است و اين تكاليف را با خوش حالي و بي منّت انجام داده است و در اين راه ، همه سختي ها و غم و غصه ها را بر خود هموار كرده است تا هنگامي كه دست تواناي آفريدگار تو را از شكم او بيرون آورد و متولد شدي ; خودش تشنه باشد ، اما تو راسيراب كند ; خودش زير آفتاب سوزان بماند ، ولي تو را در سايه نگه دارد ; راضي بوده است براي آسايش تو از خواب خود چشم بپوشد و آسايش تو را به قيمت رنج و ناراحتي خودش فراهم سازد . رَحِم او جايگاه رشد و دوران جنيني تو بوده است ; و دامن او بسترِ آسايش تو و پستانش منبع آب و غذاي تو و جان او سپر بلاي تو بوده است . آيا تو آن قدرت را داري كه به شايستگي سپاس او را بگزاري و از او حق شناسي كني ، بجز اين كه خدا تو را در اين راه مدد كند ؟ پس به قدر خود از او سپاس گزاري كن . »


عنوان /  زن با مرد در خلقت و حقوق متفاوت است
آیه ی شریفه

لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُواْ وَلِلنِّسَاء نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ / 32 : نساء
ترجمه
...براي مردان بهره اي است از آنچه كسب كرده اند ; و براي زنان نيز بهره اي است از آنچه كسب كرده اند ...     
شرح و تفسیر
انسان در گرو اكتسابات خويش است ; و هر فرد بايد در همان درجه از استعداد و نيروي طبيعي كه خداوند به او داده است فعاليت كند ، نه از قدر خود بالاتر رود و نه پايينتر آيد. تفاوت هاي طبيعي در بين افراد بشر ، چه از نظر طبيعت و خلقت و چه حقوق ، لازم و ضروري است ; زيرا خالق به همه چيز داناست و در كار او ، هيچ گونه تبعيضِ ناروا و بي عدالتي نيست ; اما به راستي آيا تفاوت هاي طبيعي با عدل الهي سازگار است ؟ در پاسخ بايد گفت منظور از تفاوت ها ، تفاوت در خلقت و آفرينش و طبيعت افراد است ، نه تفاوت هاي تحميلي كه نتيجه ظلم گروهي بر گروه ديگر است . اگر دقت شود معلوم مي شود كه هر مرد و زني قسمتي از مواهب الهي را دارد : اگر فردي نيروي بدني فوق العاده دارد ، ديگري در رياضي استعداد سرشار دارد و آن ديگري ذوق شعر و ديگري استعداد تجارت و ... مهم اين است كه افراد به جاي اين كه حسرت دارايي هاي ديگران را بخورند ، استعداد هاي خود را كشف و آن ها را شكوفا كنند . جامعه ، مانند پيكر انسان ، نياز به اعضا و سلول هاي گوناگون دارد ; و تفاوت در ساختمان روحي و جسمي افراد هم مقتضاي حكمت پروردگار است ; و عدالت هرگز از حكمت جدا نيست . بديهي است كه مثلاً اگر تمام افراد بشر مرد يا همه آن ها زن بودند ، چه اتفاقي مي افتاد . پس وجود تفاوت ضروري است ; و بايد به اين نكته هم توجه كرد كه انتظار خدا و توقع و تكليف الهي به قدر آن چيزي است كه در اختيار انسان قرار داده است ، نه بيش تر و نه كم تر از آن .


عنوان /  اما در ارزش ها و كسب كمالات زن و مرد برابرند
آیه ی شریفه

مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ / 97 : نحل
ترجمه
هر كس ، از مرد يا زن ، عمل نيك انجام دهد ، در حالي كه ايمان داشته باشد; پس او را بي ترديد [در دنيا] به زندگي پاكيزه اي زنده خواهيم داشت و در [آخرت] ، پاداششان را در برابر عمل هاي بسيار خوبشان خواهيم داد .     
شرح و تفسیر
ملاك امتياز و برتري در نزد خدا عمل صالح است ، نه مرد بودن امتياز است و نه زن بودن . هر كس اهل تقوا شود به او حيات طيبه بخشيده مي شود . اين آيه سخني جامع در اوصاف اعتقادي و اخلاقي مردان و زناني است كه اهل بهشت اند ; ضمن اين كه شخصيت و ارزش مقام زن از ديدگاه اسلام و قرآن را نيز تبيين كرده است و جوابي محكم و متقن است براي آنان كه تفاوت هاي طبيعي و بعضاً حقوقي زنان را دستاويزي براي القاي تفكرات مادّي و غربي در جوامع اسلامي قرار داده اند . چه افتخار و عزتي براي زنان بالاتر از اين كه پيامبر گرامي اسلام و مؤسس دين درباره عظمت بانوي نمونه اسلام ، حضرت فاطمه زهرا (ص) فرموده اند : «لَوْ كان الحُسْنُ شَخْصاً لَكانَ فاطَمهَِِ بَلْ هِيَ اَعْظَمُ اِن ابْنَتي خَيْرُ اَهْلِ الاَرْضِ عُنْصُراً و شَرَفاً و كَرَما ً. » اگر تمام نيكي و زيبايي بدل به شخص مي شد ، آن شخص فاطمه بود ; بلكه فاطمه از همه محاسن عالم برتر و با عظمت تر است. دخترم فاطمه بهترينِ اهلِ زمين از حيث مادّه خلقت و شرافت و بزرگواري است . آري ، شخصيت زهرا الگوي كامل و جامع براي همه زنان و مرداني است كه بخواهند همچون زهرا (ص) باشند .
البته آيه ۳۵ سوره احزاب نيز به وضوح برابري زنان و مردان را در ارزش هاي معنوي و اخلاقي و كسب كمالات انساني بيان كرده است ، به طوري كه در ۹ صفت و ويژگي آن ها را برابر معرفي كرده است .


عنوان /  اي اهل ايمان ، در قبال خانواده خويش مسئوليد !
آیه ی شریفه

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ / 6 : تحريم
ترجمه
اي كساني كه ايمان آورده ايد ، خود و كسان خود را از آتشي كه هيزم آن مردم و سنگ هاست نگه داريد...     
شرح و تفسیر
واضح است كه دور كردن خود و خانواده از آتش دوزخ جز از راه تعليم و تربيت ديني خانواده ممكن نيست . تربيت دايمي خانواده موجب مي شود كه آنان گناهان را ترك كنند و بر طاعت و تقوا پايدار بمانند . در روايت است زماني كه اين آيه نازل شد ، يكي از ياران پيامبر (ص) از حضرتش سؤال كرد : « چگونه خانواده خود را از آتش دوزخ حفظ كنم ؟ » حضرت فرمودند : « عمل خير انجام دهيد و آن را به خانواده خود نيز يادآوري كنيد و بر پايه فرمانبرداري از خدا پرورششان دهيد . »
امام صادق (ع) فرمودند : « مؤمن آن قدر براي خانواده خود دانش و تربيت نيكو به ارث مي گذارد تا همه آن ها را وارد بهشت كند ، به طوري كه كوچك و بزرگ و خدمتكار و همسايه را در بهشت مي يابد ; و بنده گناه كار پيوسته براي خانواده خود بي ادبي و گناه به ارث مي گذارد ، چندان كه همه آن ها را وارد دوزخ مي كند ، به طوري كه كوچك و بزرگ و خدمتكار و همسايه را در آن جا مي بيند . »


عنوان /  اهل خانه خود را با صبر و حوصله به نماز ترغيب كنيد
آیه ی شریفه

وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَّحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى / 132: طه
ترجمه
و خانواده خود را به نماز امر كن ; و خود [نيز] با همه نيرو بر [(مراعات)] آن شكيبايي كن . ما از تو هيچ روزي نمي طلبيم . اين ماييم كه تو را روزي مي دهيم; و عاقبت [نيك] از آن [اهلِ] تقواست .     
شرح و تفسیر
خانواده از ديدگاه مكتب تربيتي اسلام نهاد مقدسي است كه صلاح و اصلاح آن سعادت فرد و جامعه را به همراه دارد و فساد و آلودگي آن به تباهي فرد و جامعه منجر مي شود . اولين مدرسه براي كودكان محيط خانواده است و بسياري از زمينه هاي مثبت و منفي اخلاقي در آن جا پديد مي آيد .
امام علي (ع) فرمودند: « تعليم در كودكي همانند نقشي است كه بر روي سنگ كنده شود.» والدين از دو راه در فرزندان اثر گذارند : يكي از طريق نطفه و وراثت، كه غيراختياري است ; ديگري از طريق تعليم و تربيت در خانه . در اين ميان ، نماز بهترين وسيله براي پاكي و صفاي قلب و تقويت روح و شكوفايي استعداد هاي روحاني خود و خانواده است. پيامبر اكرم (ص) فرمودند : « فرزندان خود را در هفت سالگي نماز بياموزيد ; و چون ده ساله شدند، آنها را بر ترك نماز تنبيه كنيد [در مواقعي كه مؤثر است ، گاهي قهر كردن مصداق تنبيه است] و بسترهايشان را از هم جدا كنيد .» البته آيه فرموده است كه تربيت الهي با نماز روشي است كه حوصله و صبر مي خواهد و نبايد انتظار داشت يك شبه كار تمام شود و انسان به مقصودش برسد ; بلكه به تدريج بايد عادات خوب را بهشكل ملكه در خود و اهل خانه درآورد .


عنوان /  فرزندانتان را اين گونه پند دهيد
آیه ی شریفه

يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ / 17 : لقمان
ترجمه
اي پسر عزيزم ، نماز را بر پا دار و به معروف امر كن و از منكر بازدار و بر آنچه به تو رسد صبر كن، كه اين از كار هايي است كه نبايد سهلش انگاشت .     
شرح و تفسیر
امام سجاد (ع) در رساله حقوق مي فرمايند : «حق فرزند اين است كه بداني او قسمتي از وجود تو و جزئي از درخت هستي تو است ، در اين جهان ; و خوبي و بدي او با تو ارتباط پيدا مي كند .» بر طبق روايات اسلامي ، والدين درباره اولاد خود تكاليفي دارند : ميان اولاد خود عدالت را رعايت كنند ، حتي در بوسيدن آنان ; نام نيكو براي فرزند خود انتخاب كنند ; به روش درستي او را ادب كنند ; قرآن را به او تعليم دهند; به او نوشتن و شنا و تيراندازي بياموزند ; به او لقمه پاك و طيّب بدهند ; به موقع او را به ازدواج در آورند ; او را در محيط هاي سالم و خوب قرار دهند ; او را اكرام و احترام كنند ; محبت پيامبر اكرم (ص) و اهل بيت او (ع) و قرائت قرآن را به او القا كنند ; فرزند را به طلب علم امر كنند ; قبل از آن كه فرزند منحرف و طعمه شياطين شود ، او را با مكتب اهل بيت و احاديث ائمه (ع) آشنا كنند ; در هفت سالگي به فرزند دستور نماز دهند و وقتي به سن بلوغ رسيد درباره نماز بر او سخت گيري كنند . عجيب آن كه بر اساس برخي روايات همان گونه كه فرزندان عاق والدين مي شوند والدين نيز عاق اولاد مي شوند .


عنوان /  دعا كنيد تا همسر و فرزندانتان نور چشم شما باشند
آیه ی شریفه

وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا / 74 : فرقان
ترجمه
و آنان كه مي گويند: پروردگارا ، از همسران و فرزندانمان به ما روشني ديدگان [(نسل هاي صالح و پاك و متقي)] عطا كن و ما را پيشواي پرهيزكاران گردان.     
شرح و تفسیر
دعاي حقيقي نشانه شور و عشق دروني و تلاش و تدبير دعا كننده است . دعا مكتب عاليِ تربيتي و روحي است كه اگر با حفظ شرايط و صحيح خوانده شود ، اثري شگرف خواهد داشت. قرآن مي فرمايد : مؤمنان راستين كساني اند كه درباره تربيت مكتبي خانواده و فرزندان خويش احساس تكليف مي كنند و پيوسته ياري الهي را براي اداي تكليف مي طلبند .
داشتن همسر صالح و نيكو سعادتِ مرد است ــ همسري كه ديندار و خوش خلق و دلبندِ زندگي خانوادگي و آشنا با وظايف همسرداري باشد ; زني كه شوهرش را از ديدن خود شاد مي سازد و از دستورش اطاعت مي كند و در غياب او ، حافظ عفت خويش و اموال همسر است. رسول خدا (ص) فرمودند : «فرزند شايسته دسته گلي است از جانب خداوند ، كه ميان بندگانش قسمت مي كند .» امام صادق (ع) در حديث ديگري مي فرمايد : «ميراث خدا از بنده مؤمنش فرزند صالحي است كه براي او آمرزش بطلبد .»
در حديثي از رسول خدا (ص) آمده است كه «عيسي بن مريم (ع) از كنار گوري مي گذشت كه صاحب آن عذاب مي كشيد . سال بعد نيز از كنار همان گور گذشت و ديد كه صاحب آن ديگر عذاب نمي شود . عرض كرد :`پروردگارا، حكايت چيست؟ خداوند فرمود : `اي روح اعلي ، فرزند صالحي از او بزرگ شد و راهي ساخت و يتيمي را سرپرستي كرد ; و من به سبب اين كار هاي فرزندش او را آمرزيدم.»


عنوان /  ازدواج كنيد تا خداوند باب روزي را به روي شما بگشايد
آیه ی شریفه

وَأَنكِحُوا الْأَيَامَى مِنكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِن يَكُونُوا فُقَرَاء يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ / 32 : نور
ترجمه
عزبهايتان و بندگان و كنيزان خود را كه شايسته باشند همسر دهيد . اگر فقير باشند ،خداوند از فضل خويش بي نيازشان مي كند ، كه خداوند گشايش دهنده و داناست .     
شرح و تفسیر
رسول خدا (ص) فرمودند : «مردان بدون همسر را زن دهيد ، زيرا با اين كار خداوند اخلاق آنان را نيكو و روزي هايشان را زياد مي كند و بر جوان مردي آنان مي افزايد .»; و در جايي ديگر فرمودند : «هر كسي از بيم تنگ دستي ازدواج نكند از ما نيست»; و باز فرمودند :«هر كه براي پاك نگه داشتن خود از آنچه خداوند حرام كرده است ازدواج كند برخداست كه او را كمك كند.»
امام صادق (ع) نيز فرمودند : «هر كه از ترس فقر و تهي دستي ازدواج نكند به خداي عزّوجل گمان بد برده است.» آن گاه اين آيه را تلاوت كردند : «اِنْ يَكوُنوُا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللّهُمن”مِنْ فَضْلِهِ.» امام رضا (ع) مي فرمايد : «زني در نزد جدم ، امام باقر (ع) عرض كرد كه `من دنيا را ترك كردهام ; و هرگز نمي خواهم ازدواج كنم. حضرت پرسيدند:`چرا؟ او گفت:`در پي كسب فضيلتم. حضرت فرمود: دستبردار! اگر در اين كار فضيلتي بود ، فاطمه (ص) از تو سزاوارتر به آن بود . هيچ كس نيست كه در فضيلت بر او سبقت گيرد. » پيامبر اكرم (ص) فرمودند: «بدترينِ شما عزب هاي شمايند . دو ركعت نمازِ متأهل بهتراست از هفتاد ركعت نماز غير متأهل .»


عنوان /  اگر ازدواج براي شما ممكن نيست ، عفت پيشه كنيد
آیه ی شریفه

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمْ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ / 33 : نور
ترجمه
و كساني كه [وسايل] ازدواج را نمي يابند بايد پاك دامني ورزند تا خدا آن ها را از فضل خويش بي نياز سازد...     
شرح و تفسیر
قرآن مردان و زناني را كه دامان خود را از آلودگي و بيعفتي پاك نگاه مي دارند به مغفرت و پاداش عظيم و رستگاري وعده داده است .
پيامبر اكرم (ص) راه حفظ پاك دامني و عفت را اين گونه بيان فرموده اند : «اي جوانان ، هر كسي توانايي دارد ازدواج كند ، زيرا ازدواج سبب مي شود از نواميس مردم چشم فرو بندد و دامان خويش را از آلودگي به بي عفتي حفظ كند ; و كسي كه توانايي ازدواج ندارد روزه بگيرد ; زيرا روزه يكي از راه هاي مهار طغيان شهوت جنسي است .»
امام علي (ع) درباره اهميت عفت فرموده اند : «هر گاه خداوند براي بندهاش خير و خوبي بخواهد به او توفيق مي دهد تا در برابر خواسته هاي شكم و شهوت خود عفيف باشد .»


عنوان /  ازدواج براي رسـيدن به آرامـش است و نشانه ازدواج موفق محبت شديد در بين همسران است
آیه ی شریفه

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً / 21 : روم
ترجمه
و از نشانه هاي وست كه براي شما از جنس خودتان [(نه از فرشتگان و اجنه)] همسراني آفريد تا در كنار آنان آرامش يابيد و در ميان شما دوستي و مهرباني نهاد...
شرح و تفسیر
در اسلام و قرآن، ازدواج از مباني زندگي سالم و معنوي معرفي و بدان تشويق شده است تا آن جا كه رهبر عظيمالشأن اسلام نكاح را سنت خود معرفي كرده و فرموده است: «هركس از سنت من روي گرداند از من نيست.» جوان مؤمن و متأهل از آلودگيهاي ناشي ازتمايلات جنسي محفوظ است; خاطر او آسوده و آرامش او بيشتر است; و به علتامتثال امر الهي و پيروي از سنت نبوي و آرامشي كه به دست آورده، طاعات خود را با اخلاص و توجه بيشتري بهجا ميآورد. ازدواج نيمي از دين انسان را معنا و كمالميبخشد; و اگر شخص مؤمن باشد، با ازدواج همه موانع رشد معنوي را از سر راهخويش برمي دارد و ديانتش كامل مي شود .
رسول خدا (ص) فرمودند: « هر كه براي رضاي خدا ازدواج كند و براي رضاي خداكسي را به ازدواج ديگري در آورد سزاوار ولايت و دوستي خداست. »; و نيز فرمودند:«هر كس مؤمن عزبي را زن دهد تا آن زن همدم و مايه پشتگرمي و آسايش او باشد خداوند حورالعين بهشتي به همسري او دهد و در آن جا با هر يك از اهل خانواده ودوستان ايمانياش كه بخواهد همدمش گرداند.»
امام علي (ع) نيز مي فرمايند: «بهترين وساطتها اين است كه در ميان دو نفر در امر ازدواج وساطت شود تا سروسامان بگيرند.»


عنوان /  در ازدواج، رعايت كفويّت اصل است
آیه ی شریفه

الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ / 26 : نور
ترجمه
زنانِ پليد براي مردانِ پليد و مردانِ پليد براي زنانِ پليدند;و زنانِ پاك براي مردانِ پاك و مردانِ پاك براي زنانِ پاك اند...     
شرح و تفسیر
نوريان مر نوريان را طالب اند...
فلسفه و هدفِ ازدواج رسيدن به آرامش است; و عشق و آرامش و الفت و مصاحبت جز با رعايت همتايي و كفويت در انتخاب همسر به دست نميآيد.
ازدواج حادثهاي مهم و امري باارزش، بلكه تولدي دوباره براي انسان است. ازدواج يعني تشكيل زندگي مشترك و يكي شدن براي رسيدن به آرامش و حفظ نسل و تربيت انسانهايي برتر از خود; و لازمه همه اينها، چه براي دختر و چه براي پسر، دقت درانتخاب همسر است. دينداري، خوش خلقي، پاك دامني، عفت، برخورداري از ادب ازمهمترين معيارهاي انتخاب همسر است. پيامبر اكرم(ص)فرمودند:«من غلام خود، زيدبن حارثه، را به شوهري زينب، دختر جَحْش، و مقداد را به همسري ضباعه، دختر زبير، درآوردم تا بدانيد كه گراميترين شما در نزد خداوند مسلمان ترين شماست.»
رعايت كفويت را هم در ازدواج پيامبر اكرم(ص)با خديجه(ص)و هم در ازدواج آسماني حضرت زهرا(ص) با حضرت علي (ع)مشاهده مي كنيم. در حديث است كه «اگرعلي نبود، در عالم كفوي براي زهرا (ص)نبود.


عنوان /  مردان و زنان مؤمن با مشركان ازدواج نكنند
آیه ی شریفه

وَلاَ تَنكِحُواْ الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلأَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِّن مُّشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلاَ تُنكِحُواْ الْمُشِرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُواْ وَلَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَيْرٌ مِّن مُّشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ / 221 : بقره
ترجمه
و زنهاي مشرك را به همسري مگيريد تا ايمان بياورند; و البته كنيزي با ايمان از زني آزاد و مشرك بهتر است، هرچند او شما را خوش آيد; و به مردان مشرك زن ندهيد تا ايمان بياورند; و حتماً بردهاي باايمان از مردي آزاد و مشرك بهتر است ، هرچند [مال و جاه] او شمارا خوش آيد...     
شرح و تفسیر
در بحثهاي گذشته، به اهميت ازدواج و از آن مهمتر انتخاب همسر اشاره و گفته شد كه بايد همتايي و كفويت و شباهت در امور ديني و اخلاقي و خانوادگي در نظر گرفته شود.در اسلام، ازدواج، امري اساسي و زيربنايي است; بعلاوه، ازدواج موجب انسان سازي و تكثير نسل است و بخشي از خلق و خوهاي انسان از طريق وراثت منتقل مي شود ; پيامبراكرم(ص)نيز فرموده اند : «در اسلام، هيچ بنايي ساخته نشد كه در نزد خداي عزّوجل،محبوبتر و ارجمندتر از ازدواج باشد.» بنابراين چنين مكتبي قطعاً اجازه نمي دهد كهپيروانش با مشركان پيمان ازدواج ببندند. البته كلمه مشركان در قرآن بيشتر به بتپرستان اطلاق شده است; اما گروهي از مفسران معتقدند كه ساير كفار، مانند يهود و نصارا ومجوس، نيز مشرك اند. با اين همه، چون در آيات زيادي مشركان در برابر اهل كتاب قرارداده شده اند ، قول اول صحيحتر به نظر مي رسد ; و مشهور فقها هم ازدواج موقت با زناناهل كتاب را مجاز ميشمرند.


عنوان /  زنان مؤمن عفت پيشه كنند و زينت خود را براي نامحرمان آشكار نكنند
آیه ی شریفه

وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا / 31 : نور
ترجمه
و به زنان باايمان بگو كه چشمان خود را فروبندند و عورتهاي خود را[ (تمام بدن، غير از صورت و دستها)] حفظ كنند و زيور و زينت خود و جاي آنها را آشكار نسازند...
شرح و تفسیر
بر طبق اين آيه، چشم چراني همان گونه كه بر مردان حرام است بر زنان نيز حرام است وآنان نيز موظف اند نگاه شهوت آلود به مردان نكنند. پوشيدن عورت از نگاه ديگران، چهاز مرد و چه از زن، بر زنان نيز واجب است.
در اين آيه، كه آيه اصلي حجاب در قرآن است، به چهار مسئله اشاره شده است:
# زنان زينت خود را آشكار نكنند، جز مقداري كه به طور طبيعي ظاهر است; به اينمعنا كه زنان حق ندارند زينتهايي را كه معمولاً پنهاني است آشكار سازند، هرچند اندامشان نمايان نشود; مانند لباسهاي زينتي مخصوصي كه زيرِ لباسهاي عادي ياچادر ميپوشند. در روايات، گردنبند و بازوبند و انگشتر و سرمه نيز به عنوان زينتهاي باطن آمده است.
# تا قبل از نزول اين آيه، زنان اطرافِ روسري خود را بر روي شانه ها يا پشت سر مي انداختند; به طوري كه گردن و كمي از سينه آنها نمايان مي شد. در اين آيه، خداوند دستور داده است كه اطراف روسري را روي سينه خود قرار دهند تا هم گردنْ پيدا نباشد و هم قسمتهايي از سينه.
# زنان مي توانند در موارد دوازدهگانه اي كه در آيه اشاره شده در برابر محارمحجاب خود را بردارند.
# زنان مؤمن به هنگام راه رفتن به گونه اي راه نمي روند كه جلب توجه كنند.


عنوان /  مردان مؤمن نيز چشم چراني نكنند
آیه ی شریفه

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ / 30 : نور
ترجمه
به مردان باايمان بگو كه چشمان خود را [از آنچه ديدنش حرام است، مانند عورت ديگران و بدن زن اجنبي،] فروبندند و عورتهاي خود را حفظ كنند. اين براي آنها پاكيزه تر است. همانا خداوند از آنچه انجام مي دهند آگاه است.     
شرح و تفسیر
با آن كه به زنان دستور رعايت حجاب و عفت داده شده است; قطعاً گروهي، كه كم هم نيستند، از اين فرمان سرپيچي و از هواهاي نفساني تبعيت مي كنند و به تظاهر و خودآرايي و خودنمايي مي پردازند. لذا مردان مؤمن نيز بايد حجاب چشم را رعايتكنند. دستور ديگر آيه اين است كه مردان بايد عورت خود را از نگاه ديگران، چه مرد وچه زن، بپوشانند.
نكته اي لطيف در آيه:
يَغُضّوااز مادّه غَضّ به معناي كم كردن نگاه است. خداوند نفرموده است در هنگام ديدن نامحرم، چشمتان را ببنديد، زيرا با بستن چشم انسان از راه رفتن و فعاليت باز مي ماند; بلكه فرموده است نگاه را از صورت و اندام او برداريد و كم كنيد.
پيامبر اكرم(ص) مي فرمايند: «نگاه كردن يكي از تيرهاي زهرآلود ابليس است. هر كه براي خداي عزّوجل چشم خود را فرو بندد خداوند در پي آن ايماني به او مي بخشد كه مزه شيرين آن را مي چشد»; و نيز مي فرمايند: «نگاه اول ناخواسته است; نگاه دوم عمدي است; نگاه سوم ويران مي كند.»
ز دست ديده و دل هر دو فرياد
كه هر چه ديده بيند دل كند ياد
بسازم خنجري نيشش ز پولاد
زنم بر ديده تا دل گردد آزاد


عنوان /  زنان مؤمن با مردان نا محرم نرم و نازك سخن نگويند
آیه ی شریفه

فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفًا  / 32 : احزاب
ترجمه
... پس با گفتارتان ناز و عشوه مريزيد تا كسي كه در دل او مرض است [در شما] طمع ورزد; و گفتاري نيكو بگوييد.     
شرح و تفسیر
احكام حجاب و رعايت عفت براي زنان خود دليل قاطع و كاملي است بر اين كه هدفاسلام از حجاب منزوي كردن زن نبوده است. تأكيد اسلام بر پاك دامني و امر به رعايت مواردي به ظاهر جزئي و نكته هاي باريك، مانند لحن سخن گفتن زنان با مردان نا محرم،دليل بر حضور زن در اجتماع است. اگر اين حضور نباشد، اين فرمانها و آداب هم لزومي پيدا نمي كند; زيرا زن مادامي كه در خانه خويش و در نزد محرمان است نيازي بهرعايت حجاب و لحن گفتار خود ندارد. اينها براي زماني است كه قرار است او وارد اجتماع شود. از اين رو قرآن براي همان مصونيتي كه قبلاً گفتيم فرموده است: به گونه اي هوس انگيز سخن نگوييد كه بيماردلان در شما طمع كنند، بلكه به هنگام سخن گفتنجدي و خشك و معمولي سخن بگوييد; نه همچون زناني كه دچار كمبودهاي روحي ورواني و شخصيتي اند و براي جلب توجه ديگران با لحن تحريككننده سخن مي گويند.در حقيقت، اين فرمان دستوري به رعايت حياست، كه در روايات آمده است: «حيا از ايمان است و ايمان در بهشت است; كسي كه حيا ندارد ايمان ندارد; قله مكارم اخلاق حياست.»


عنوان /  و بدانند كه حجاب مصونيت است نه محدوديت
آیه ی شریفه

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَن يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ / 59 : احزاب
ترجمه
اي پيامبر، به همسران و دخترانت و زنهاي مؤمنان بگو روسري ها و چادرهاي خود را برخويش بيفكنند; اين مناسبتر است، تا شناخته شوند و مورد تعرض و آزار قرار نگيرند...
شرح و تفسیر
# مفاسد بيشمار و نابهنجارهايي كه از آزادي بيقيد و شرط در جوامع غربي ناشي شده است توجه به فلسفه حجاب و علت وجوب آن در اسلام را بيش از پيش كرده است. با توجه به اين كه غريزه جنسي نيرومندترين غريزه در انسان است، بدحجابي و بي حجابي دايماً موجب تحريك جوانان و مردان مي شود كه نتيجه آن ايجاد فشارهاي عصبي و روحي و رواني و در بسياري از موارد آلودگيهاي جنسي است; در حالي كه اسلام مي خواهد مردان و زنان با اعصاب و رواني آرام و روحي متعالي زندگي كنند.
# بدحجابي و بي بند و باري از عوامل مهم تزلزل بنياد خانواده هاست كه ميل و رغبت و عشق و علاقه همسران را به هم كاهش مي دهد . فراوانيِ طلاق در جوامع غربي گوياي اين حقيقت است.
# بيحجابي و بي عفتي موجب افزايش فرزندان نامشروع و بيهويت در جامعه مي شود
# انسانهايي كه قرار است عمري زندگي كنند، اما ريشه و اصل خود را نمي شناسند و فرزند سر راهياند; و اين بسيار دردناك است.
# فرهنگ برهنگي و بيبند و باري ارزشهاي الهي زن را از بين ميبرد و او را به ابتذال مي كشد و شخصيت انساني او را لگدمال مي كند. چنين فرهنگي زن را به موجودي تبديل مي كند كه براي بقاي خود مجبور است هر روز پيرو مُدي شود تا جذابيت خود راحفظ كند و خواسته يا ناخواسته به ابزاري براي اشباع غرايز حيواني مردان شهوتران تبديل مي شود . با توجه به مطالبي كه ذكر آن رفت و ده ها فايده ديگر حجاب، كه در اين امر مختصر نميگنجد، آيا باز مي توان گفت حجاب محدوديت است؟


عنوان /  جواب سلام بايد از سلام نيكوتر و زيباتر باشد
آیه ی شریفه

وَإِذَا حُيِّيْتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا / 86 : نساء
ترجمه
و چون شما را به درودي نواختند به درودي نيكوتر از آن يا همانند آن پاسخ بگوييد...     
شرح و تفسیر
اين آيه، صرف نظر از اين كه جواب سلام را واجب شمرده، دستوري اخلاقي است; وآن اين كه هيچ نوع محبت و احسان و نيكي را بي پاسخ نگذاريد; بلكه اگر مي توانيد ، آنرا بهتر از خودش پاسخ گوييد.
اما چند مطلب درباره سلام:
# سلام تحيت و درود بهشتيان به يكديگر است;
# به هنگام وارد شدن به خانه، چه كسي باشد چه نباشد، سلام كنيد;
# به هنگام وارد شدن به خانه ديگران، با سلام كردن، هم اجازه بگيريد هم خبر ورود خود را اعلام كنيد;
# در سلام كردن پيش دستي كنيد تا به خدا و رسولش نزديك شويد;
# با بلند سلام كردن بر همه كس هم سلام را ترويج دهيد هم آن را آشكار كنيد، اينكار مورد علاقه خداست;
# سلام نام خداست و نام خدا ذكر خداست و ذكر خدا عبادت است و عبادت همآرامش مي آورد هم تقرب;
# با كسي كه قبل از كلام سلام نمي كند نه هم صحبت شو و نه هم غذا.


نوشته شده در   جمعه 14 آبان 1389    
PDF چاپ چاپ