جمعه 27 دي 1398 | Friday, 17 January 2020
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : جمعه 14 آبان 1389     |     کد : 5089

انسان و دين ›› نماز

انسان و دين ›› نماز

« آیه های زندگی 1 » انسان و دين ›› نماز
عنوان /  نمـاز عالـي ترين تجـلي ذكـر خـدا و بازدارنده از زشتي ها و بدي هاست
آیه ی شریفه

اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ / 45 : عنكبوت
ترجمه
آنچه را از اين كتاب به تو وحي شده است تلاوت كن; و نماز را برپا دار، زيرا نماز انسان را از گناهان بزرگ و آنچه ناپسند است باز مي دارد ; و البته در ياد خدا بودن بزرگ تر است و خدا مي داند چه مي كنيد.
شرح و تفسیر
بازداشتن از زشتي و بدي مراتب و درجات دارد; و ممكن نيست انسان به تكبير بايستد، حمد و ثناي خدا گويد، از او استعانت جويد، صراط مستقيم را بطلبد، در برابر عظمت او ركوع كند، براي قربش سجده كند و اين اعمال را در شبانه روز چند بار انجام دهد; اما هيچ اثري از آن نبيند. امام صادق (ع) فرمودند: «بدان كه نماز عامل بازدارنده خدا در زمين است. پس هر كه دوست دارد بداند كه از نمازش چه سودي برده به حال خود بنگرد: به اندازهاي كه نمازْ او را از كارهاي زشت و ناپسند بازداشته باشد، به همان اندازه از نماز بهره برده است.»
رسول خدا (ص) فرمودند: «كسي كه اطاعت فرمان نماز نكند نمازش نماز نيست; و اطاعت از نماز آن است كه نهي آن را از فحشا و منكر به كار بندد.» هم چنين حضرتش درباره مردي كه نماز مي خواند و در عين حال، مرتكب كارهاي زشت مي شد فرمودند: «نمازش روزي او را از زشت كاري بازخواهد داشت.» پس ديري نگذشت كه آن مرد توبه كرد.
››› چگونه نماز بخوانيم ؟ وضو ، تيمم ، غسل ، كيفيت نماز و اذان و اقامه تصويري


عنوان /  نماز وسيله جبران گذشته است
آیه ی شریفه

وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّـيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ  / 114 : هود
ترجمه
و نماز بگزار، در آغاز و انجامِ روز و ساعاتي از شب; چون به يقيننيكي بدي را از بين مي برد. اين تذكري است براي ياد كنندگان.
شرح و تفسیر
يكي از نگراني هاي عمده انسان كرده هاي اوست. خاصيت نماز اين است كه اين دغدغه و نگراني را از بين مي برد و بذر اميد در دل نمازگزار مي نشاند. ابو عثمان مي گويد : « من با سلمان فارسي در زير درختي نشسته بودم . او شاخه خشكي را گرفت و تكان داد تا تمام برگ هايش فرو ريخت . سپس رو به من كرد و گفت : “اين همان كار بود كه پيامبر (ص) انجام داد، هنگامي كه به خدمتش در زير درختي نشسته بودم” سپس پيامبر اين سؤال را از من كرد و گفت: “سلمان نميپرسي چرا چنين كردم؟ ” عرض كردم: “بفرماييد چرا” فرمود: “هنگامي كه مسلمان وضو بگيرد و خوب وضو بگيرد و سپس نمازهاي پنجگانه را به جا آورد، گناهان او فرو مي ريزند ، همان گونه كه برگ هاي اين شاخه فروريخت.» بالا تر اين كه اگر انسان از خطا هايش توبه كند و عمل صالح، كه مصداق كاملش نماز است، انجام دهد; خداوند نه تنها سيئات او را محو مي كند، بلكه به جاي آن حسنه قرار مي دهد . ابوذر ميگويد: «پيامبر هنگام تلاوت اين آيه تبسم كرد به طوري كه دندان هايش آشكار شد.»


عنوان /  نمازِ با حضور قلب موجب رستگاري و خوش عاقبتي است
آیه ی شریفه

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ » الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ / 1 : مومنون
ترجمه
حقاً كه گروندگان [به اصول عقايد اسلام] رستگار شدند (1) آنان كه در نمازشان [به دل و اندام ها] فروتن اند. (۲)     
شرح و تفسیر
خشوع يعني خاضع و خاكسار و فروتن بودن; نمازگزار بايد هم به قلب خاشع باشد، يعني همه فكر و ذهن خود را متوجه نماز كند و هم به اعضا و جوارح، خصوصاً چشم، خشوع داشته باشد ، يعني چشم خود را از جايگاه سجده بر ندارد و به اين طرف و آن طرف نگاه نكند. پيامبر اكرم (ص) مردي را ديدند كه در نماز با ريش خود بازي مي كند. فرمودند: « اگر اين مرد دلش خاشع بود، قطعاً اعضا و اندامش خاشع بودند.» خشوع در نماز سيره عملي همه معصومان: بوده است. روايت شده است كه پيامبر اكرم (ص) هر گاه به نماز مي ايستاد همچون لباسي مي شد كه گوشه اي بي حركت افتاده باشد; امام اميرالمؤمنين (ع) به هنگام نماز رنگ رخسارش دگرگون مي شد; حضرت فاطمه (ص) از ترس خدا به نفس نفس مي افتاد; امام مجتبي (ع) با تمام شدن وضو رنگ مباركش مي پريد و مي فرمود: « كسي كه مي خواهد به حضور خداوند برسد بايد رنگش را ببازد.» خلاصه كلام اين كه خشوع اثرِ حضور قلب است; و حضور قلب يعني دل بداند كهزبان چه مي گويد.
كمال اين عبادت با حضور است
دل غفلت زده خالي ز نور است
حضور قلب چون روح نماز است
شما را از گناهان پاك ساز است
نمازِ بي حضورِ دل خراب است
به ياد او اگر باشي حساب است


عنوان /  آنان كه نداي اذان و نماز را به مسخره مي گيرند بي عقل اند
آیه ی شریفه

وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاَةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَّ يَعْقِلُونَ / 58 : مائده
ترجمه
و چون [با نداي اذان مردم را] به سوي نماز بخوانيد آن را به مسخره و بازي مي گيرند; زيرا گروهي اند كه نمي انديشند.     
شرح و تفسیر
اولاً مراد از«نَادَيْتُم» اذاني است كه در اسلام، در قبل از هر نماز يوميه، تشريع شده است ; و ظاهراً در هيچ جاي ديگر قرآن از اذان اسمي برده نشده است. قرآن علتِ به مسخره گرفتن نماز و اذان را سبك سر و بي عقل بودن تمسخر كنندگان بيان كرده است; زيرا آنان نيروي درك اسرار عبادت ها را ندارند و فوايد عبادت را، كه همانا نزديكي به خداي تعالي و به دست آوردن سعادت دنيا و آخرت است، نمي فهمند . اذان شعار بزرگ اسلام است كه با جملاتي موزون و عباراتي كوتاه و مفاهيمي روشن و پيام هايي سازنده و آگاه كننده با نام مقدس اللّه شروع مي شود و با آن نام مقدس پايان مي پذيرد. رسول خدا (ص) فرمودند: «مؤذن به همان اندازه كه صدايش مي رسد و نگاهش كار مي كند آمرزيده مي شود ; و هر خشك و تري او را تصديق مي كند; و به تعداد هر نفري كه با اذان او نماز بگزارد، حسنه اي برايش مي نويسند. » نيز حضرت فرمودند: «شيطان چون اذان را بشنود بگريزد. »


عنوان /  بدا به حال كساني كه نماز را سبك مي شمرند!
آیه ی شریفه

فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ » الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ / 4 : ماعون
ترجمه
پس واي به حال نماز گزاران، (۴) آنان كه از نمازشان غافل و به آن بي اعتنايند! (۵)
شرح و تفسیر
ساهون از ماده سهو به معناي خطايي است كه ناشي از غفلت باشد; و اگر مقدمات و اسبابش را خود انسان فراهم كند، غافلِ مقصر است ، مانند شخصي كه با خوردن خمر مست مي شود و از نماز غافل مي شود ; اما اگر مقدماتش در اختيار انسان نباشد، مثلديوانه كه از نماز غفلت مي كند، اين جا معذور است. خداوند در اين آيات شريفه به غفلتي نظر دارد كه به همراه تقصير است. مهم ترين موارد آن عبارت است از: غفلت نماز گزار از نماز و بي توجهي به عظمت و حقيقت آن و ارزش قايل نشدن براي آن ; بي اهميتي به اوقات نماز; پاي بند نبودن به اركان و شرايط و آداب نماز ; نماز خواندن براي ريا و تظاهر ، چنان كه به مورد اخير در آيه بعد اشاره شده است : «الَّذينَهُمَ يُراؤُونَ.»امام صادق (ع) فرمودند: « هر گاه بنده به نماز مي ايستد و نماز را سبك برگزار مي كند ، گويي“خداوند تبارك و تعالي به فرشتگان خود مي گويد: آيا به اين بنده ام نمي نگريد كه فكر مي كند رفع نياز هايش به دست كسي غير از من است؟ آيا او نمي داند كه حوايجش به دست من است ؟»


عنوان /  ترك كنندگان نماز جايگاهي جز دوزخ ندارند
آیه ی شریفه

فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءلُونَ » عَنِ الْمُجْرِمِينَ » مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ » قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ / 40 : مدثر
ترجمه
اهل سعادت، كه در بهشت ها نشسته اند و مي پرسند (۴۰) از حال گنهكاران : (۴۱)كه چه چيز شما را به دوزخ در آورده؟ (۴۲) گويند: ما از نماز گزاران نبوديم. (۴۳)
شرح و تفسیر
گويا اين آيه مصاحبه اي است با اهل دوزخ كه از آنان علت جهنمي شدنشان را سؤالمي كند و آنان در پاسخ به چهار گناه بزرگ اعتراف مي كنند و مي گويند: ما از نماز گزاران نبوديم ; اگر نماز مي خوانديم و به ياد خدا بوديم، امروز جايگاه ما دوزخ نبود . در حقيقت ، دوزخيان به منشأ ساير گناهان خود اعتراف كرده اند كه همان ترك نماز است . امام علي (ع) مي فرمايند: « مراقب نماز باشيد و از آن محافظت كنيد و بسيار نماز بخوانيد; و از اين راه ، خود را به خدا نزديك كنيد; زيرا نماز در اوقات معين بر مؤمنان واجب شده است. آيا پاسخ دوزخيان را شنيده ايد كه وقتي از آن ها مي پرسند چه چيز شما را به دوزخ كشانيد؟ گويند: “ما از نمازگزاران نبوديم”. رسول خدا (ص) فرمودند: «ميان مسلمان و كافر فاصله اي نيست، جز ترك نماز به عمديا از سر سبك شمردن . »


عنوان /  نماز حتي در ميدان جنگ تعطيل نمي شود
آیه ی شریفه

فَإنْ خِفْتُمْ فَرِجَالاً أَوْ رُكْبَانًا فَإِذَا أَمِنتُمْ فَاذْكُرُواْ اللّهَ كَمَا عَلَّمَكُم مَّا لَمْ تَكُونُواْ تَعْلَمُونَ / 239 : بقره
ترجمه
پس اگر [از دشمن يا خطر ديگر] بيم داشتيد، پياده يا سواره نماز [خوف يا مطارده] بخوانيد ; و چون امنيت يافتيد، خدا را به ياد آوريد; چون به شما چيز هايي آموخت كه نمي دانستيد.
شرح و تفسیر
نماز واجبي است كه هيچ گاه و در هيچ وضعي از انسانِ مكلف ساقط نمي شود ; حتي اگر شده با ايما و اشاره، سواره و پياده، بايد نماز را به جاي آورد . از اين نماز در فقه اسلامي به نماز خوف تعبير شده است. در آيه ۱۰۲ سوره مباركه نساء ، چگونگي اين نماز مشروحاً بيان شده است. امام صادق (ع) فرمودند: «كسي كه از دزدان و يا خطر ديگري ميترسد بر بالاي مركبش نماز بخواند و براي ركوع و سجده اش اشاره كند» ;۲۸۱ و نيز حضرتش فرمودند: « نماز خوف عبارت است از: تكبير [ (اللّهُاكبر) ] و تهليل [ (لااِلهَ اِلاّ اللّه) ] و تسبيح [ (سُبْحانَاللّه) ] و ديگر هيچ; و آن گاه آيه ۲۳۹ سوره بقره را تلاوت كردند .»


عنوان /  حفاظت از نماز
آیه ی شریفه

حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَقُومُواْ لِلّهِ قَانِتِينَ / 238 : بقره
ترجمه
نماز ها و نماز ميانين را پاس داريد و مطيعانه براي خدا قيام كنيد.     
شرح و تفسیر
مفسران درباره صلوه وُسطي مطالب مختلفي گفته اند ; اما با توجه به معنا و شأن نزول آيه ، اين تفسير كه منظور نماز ظهر است صحيح تر به نظر مي رسد . علاوه بر اين ، در آيه ، از قيام به منزله يكي از اركان نماز و قنوت به منزله يكي از آداب نماز سخن به ميان آمدهاست . بر مراقبت از نماز ، كه يكي از مصاديق آن مراقبت از اوقات نماز است ، در آيه ۷۸سوره اسراء و ۱۰۳ نساء و ۹ و ۱۰ مومنون و ۱۳۰ طه نيز تأكيد شده است . امام صادق (ع) فرمودند: « هر گاه رو به قبله ايستادي ، دنيا و هر چه را در آن است و مردم و احوال و اوضاع آن ها را يكسره فراموش كن و دلت را از هر آنچه تو را از خداباز مي دارد فارغ گردان و با چشم دل عظمت خدا را ببين و روزي را به ياد آر كه به سوي او برگردانده مي شوي . چون تكبير گفتي، هر آنچه را در ميان آسمان ها و زمين است در برابر بزرگي او نا چيز شمار ; زيرا هر گاه بنده تكبير بگويد و خداي تعالي به قلبش بنگرد و حقيقت تكبير را در آن نبيند، مي فرمايد : اي دروغ گو، مرا فريب مي دهي؟ به عزت و جلالم سوگند كه تو را از شيرينيِ يادم محروم مي كنم...» .


عنوان /  وجوب نمازهاي پنجگانه
آیه ی شریفه

فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ » وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ     / 17 : روم
ترجمه
پس خدا را تسبيح گوييد ، آن گاه كه وارد شامگاه مي شويد و آن گاه كه وارد صبحگاه مي شويد ; و ستايش از آنِ اوست ، درآسمان ها و زمين و در وقت عصر و هنگامي كه به ظهر مي رسيد .     
شرح و تفسیر
گروهي از رسول خدا (ص) درباره علت وجوب نماز هاي پنجگانه پرسيدند . حضرت فرمودند : « هنگامي كه آفتاب طلوع مي كند ، مانند آن است كه بر شاخ هاي شيطان طلوع مي كند . پروردگارم مرا امر كرده است كه قبل از طلوع خورشيد و قبل از آن كه كافر براي آفتاب سجده كند ، نماز صبح بخوانم ; و در هنگام زوال آفتاب ، همه چيز در عالم خلقت خدا را حمد و تسبيح مي گويند ، مگر عرش خدا ; و در اين موقع ، خداوند بر من درود مي فرستد. در اين ساعت ، خداوند نماز را بر من و امتم واجب ساخت ; و اين ساعتي است كه جهنميان را در قيامت به جهنم وارد مي كنند ; و نماز عصر در آن ساعتي است كه حضرت آدم (ع) از آن ميوه كه از خوردنش نهي شده بود خورد و خداوند او را از بهشت خارج كرد. از اين رو ، فرزندان او به نماز عصر امر شده اند ; و نماز مغرب در آن ساعتي است كه خداوند توبه حضرت آدم (ع) را پذيرفت . او سه ركعت نماز مغرب به جا آورد : ركعتي براي خطاي خودش ; ركعتي براي خطاي همسرش ; ركعتي براي قبول توبه اش ; و در وقت عشاء ، در قبر و در روز قيامت ، تاريكي همه جا را فرا مي گيرد . از اين رو ، پروردگارم به من و امتم نماز عشاء را امر كرده است تا قبر و قيامتشان روشن شود .»


عنوان /  براي نماز وضو يا غسل لازم است
آیه ی شریفه

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فاغْسِلُواْ وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَينِ وَإِن كُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُواْ / 6 : مائده
ترجمه
اي كساني كه ايمان آورده ايد ، چون به نماز برخاستيد ، صورت و دستها يتان را تا آرنج بشوييد و بر سرتان و روي پاهايتان تا برآمدگي روي هر دو پا مسح كنيد; و اگر جنب بوديد، شست و شو كنيد [(غسل كنيد)] ...
شرح و تفسیر
اين آيه تنها آيه اي است كه وجوب طهارت (وضو و غسل و تيمم) را براي اقامه نماز بيان كرده است . از اين رو حايز اهميت است . البته اين آيه درصدد بيان حدّ شستن است نه كيفيت شستن . سنت و چگونگي شستشو و مسح كردن پيامبر اكرم (ص) را بايد مانند ساير مسائل مهم ، فقط ازطريق اهل بيت : كه از هر خطا و فراموشي و معصيتي به دورند ، فرا گرفت ; و آن سنت بي شك همين طريق است كه امروز شيعيان بدان عمل مي كنند.پيامبر اكرم (ص) فرمودند : « امت من بر اثر وضويي كه مي گيرند روز قيامت با دست و پاي نوراني وارد مي شوند ; و وضو بر روي وضو گرفتن مانند نور بر روي نور است . هر كس وضويش را بدون اين كه باطل شده باشد تجديد كند خداوند توبه اش را بدون استغفار تجديد مي كند . كليدنماز طهارت است . » امام صادق (ع) فرمودند : « هر كس با وضو به رختخواب برود و بخوابد بستر او مانند مسجد اوست و گويي تمام شب را به عبادت گذرانده باشد . » پيامبر اكرم (ص) به علي (ع) فرمودند : « اي علي ، وضو گرفتن قبل و بعد از غذا خوردن شفاي بدن و بركت در روزي است ; و نيز ، بر اساس روايات متعدد ، يكي از آدابِ تلاوت قرآن و ورود به مسجد وضو گرفتن است . البته شأن مؤمن اين است كه هميشه وضو داشته باشد .» امام رضا (ع) فرمودند : « چون جنابت از تمام بدن بيرون ميآيد، بايد تمام بدن را شست.» [ (غسل كرد) ]


عنوان /  در چه مواقعي و چگونه تيمم كنيم؟
آیه ی شریفه

وَإِن كُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَف َرٍ أَوْ جَاء أَحَدٌ مَّنكُم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء فَلَمْ تَجِدُواْ مَاء فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم / 6 : مائده
ترجمه
... و اگر بيمار يا در سفر بوديد و يا از قضاي حاجت آمده و يا با زنان هم بستر شده بوديد و آبي نيافتيد ، پس به سراغ خاكي پاك رويد و از آن خاك به صورت و دست هايتان بكشيد...     
شرح و تفسیر
طهارت هاي شرعي بر سه قسم است : وضو ; غسل ; تيمم ، كه به جاي وضو و غسل واجب مي شود . برخي از موارد وجوب تيمم عبارت است از : نداشتن آب ، تنگ بودن وقت براي غسل يا وضو و يا تهيه آب، ترس از ضرر داشتن آب به سبب بيماري . واجبات تيمم عبارت است از : ۱) نيت و در آن مشخص كند به جاي غسل است يا وضو ; ۲) رعايت ترتيب در انجام دادن اين كارها: زدن هر دو دست با هم بر روي چيزيكه تيمم بر آن صحيح است ، كشيدن كف دو دست به تمام پيشاني و دو طرف آن از جايي كه مويِ سر مي رويد تا ابروها و بالاي بيني ، كشيدن كف دستِ چپ به تمام پشتِ دست راست ، كشيدن كف دست راست به تمام پشت دست چپ ; ۳) پاك بودن مواضع تيمم (دست ها و صورت) ; ۴) نبودن مانع در مواضع تيمم ، حتي انگشتر ; ۵) مسحِ پيشاني و دست ها از بالا به پايين ; ۶) حفظ موالات ، يعني بين مراحل تيمم فاصله زيادي نيفتد . ــ چيز هايي كه تيمم بر آن ها صحيح است : خاك ; ريگ ; كلوخ ; سنگ ; گِل پخته ، مثل آجر و كوزه ; گَچ و آهك پخته ; سنگ گچ ; سنگ آهك ; سنگ مرمر سياه و ساير سنگ ها . تيمم بر روي ماسه و زمين شوره زار مكروه است . ــ چيزهايي كه تيمم بر آن ها باطل است : يخ ; زمين نجس ; زمين غصبي ; زميني كه نمك روي آن را گرفته باشد ; خاكي كه با چيز ديگري مخلوط شده باشد ; خاكستر گياه ; سنگ عقيق و فيروزه و طلا و نقره.


عنوان /  هر جا هستيد رو به سوي كعبه كنيد
آیه ی شریفه

فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوِهَكُمْ شَطْرَهُ / 144 : بقره
ترجمه
... پس روي خود را به سوي مسجد الحرام برگردان ; و هر جا كه باشيد روي خود را به سوي آن برگردانيد...     
شرح و تفسیر
ارزنده ترين گوهر مقصود نماز است
زيبنده ترين هديه معبود نماز است
كوبنده ترين اسلحه مكتب توحيد
كز ريشه كند خصم تو نابود نماز است
گفتم به خرد پايه دين نبوي چيست
فرياد برآورد و بفرمود نماز است
از روز ازل تا به ابد مقصدِ معبود
از بود و نبود همه موجود نماز است
حق گفت به قرآن كريمش به كريمان
سرچشمه لطف و كرم و جود نماز است
اين نكته شنيدم كه نبي گفت به سلمان
آن چيز كه بر قدر تو افزود نماز است
اين پند علي داد به محراب عبادت
آن كار كه باشد همه اش سود نماز است
فرمود رسول مدني در دم آخر
موجوديِ من بهر تو موجود نماز است
از آمدن كرببلا آنچه به عالم
مقصودِ حسين بن علي بود نماز است
گويند كه فرمود چنين حضرت صادق
نزديك ترين راه به معبود نماز است
اي آن كه تويي منتظر مهدي موعود
رمزي كه نمايد فرجش زود نماز است
آن روز كه آيد ز پس پرده غيبت
اول هدف مهدي موعود نماز است
ژوليده اگر طالب فردوس بريني
فردوس برين مقصد و مقصود نماز است


عنوان /  نماز شب : ويژگيِ عباد الرحمن
آیه ی شریفه

وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِيَامًا / 58 : فرقان
ترجمه
و آنان كه شب را در برابر پروردگار شان در حالي كه سجده كننده و ايستاده اند به روز مي آورند .     
شرح و تفسیر
عبادت خالصانه پروردگار ، آن هم در تاريكي شب و در حالي كه انسان خواب خوش را از نفس خود مي گيرد و به ذكر خدا و قيام و سجود مي پردازد ، نشانه ايمان حقيقي به معبود است . از اين رو ، قرآن اين عمل را يكي از نشانه اي بندگان ويژه خدا معرفي كرده است . رسول خدا (ص) فرمودند : « هر گاه بنده اي در دل شب با خداي خود خلوت كند ، خداوند دلش را نوراني مي كند . آن گاه به فرشتگانش خطاب مي كند اي فرشتگان من ، به بنده ام بنگريد كه در دل شب تار، كه هرزگان به باطل مشغول اند و غافلان خفته اند ، چگونه با من خلوت كرده است ; گواه باشيد كه من او را آمرزيدم .»
كاروان رفت و تو در خواب و بيابان در پيش
وه كه بس بي خبر از غلغل چندين جرسي
بال بگشا و صفير از شجر طوبي زن
حيف باشد چو تو مرغي كه اسير قفسي
چه شكرهاست در اين شهر كه قانع شده اند
شاهبازان طريقت به مقام مگسي
لَمَعَ البَرقُ منالطّور و آنستُ بِه
فَلَعَلّي لكَ آتٍ بِشَهابٍ قَبَسِ


عنوان /  نماز شب : نشانه بهشتيان
آیه ی شریفه

كَانُوا قَلِيلًا مِّنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ » وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ / 17 : ذاريات
ترجمه
آنان اندكي از شب را مي خوابيدند ; (۱۷)و سحرگاهان [از خداوند] طلب آمرزش مي كردند . (۱۸)     
چگونگي نماز شب
در كيفيت خواندن نماز شب ، روايات متعدد است كه بنا بر يكي از آن ها ، چون انسان از خواب برخاست ، ابتدا به پاس برخورداري از اين توفيق سجده شكر كند و خدا را براي اين كه او را از خواب بيدار كرد حمد و ثنا گويد ; آن گاه بعد از به جا آوردن مقدمات وضو ، وضو بگيرد ; خود را خوش بو كند و البته هر چه به طلوع صبح نزديك تر باشد فضيلت آن بيش تر است ; آن گاه هشت ركعت نماز به نيت نماز شب بخواند و بعد از هر دو ركعت ، سلام دهد ; و بعد از آن ، دو ركعت نماز به نيت نماز شَفع بخواند ; و بعد از آن ، يك ركعت نماز به نيت نماز وَتر بخواند ; و در آن ، حمد و سوره توحيد (سه مرتبه) و سوره ناس و فَلَق را پشت سر هم بخواند ; آن گاه دست به قنوت بردارد و هر دعايي مي خواهد بخواند ; و مستحب است كه انسان در قنوتِ نماز وتر ، از ترس عذاب خدا گريه كند و براي چهل مؤمن (زنده يا مرده) دعا كند: «اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِفُلان» و به جاي «فلان» نام آن مؤمن را بگويد ; و بعد از آن ، هفتاد مرتبه «اَسْتَغْفِرُاللّهَ رَبّي وَ اَتوُبُاِلَيْهِ» بگويد و هفت مرتبه بگويد :« هذا مَقامُ العائذِ بِكَ مِن َالنّار ِ» (اين مقامِ پناهنده به تو از آتش دوزخ است) ; و نماز را تمام كند ; و تسبيحات حضرت زهرا (ص) را بخواند.


عنوان /  خداوند نماز را به جماعت و در مساجد دوست دارد
آیه ی شریفه

وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ وَارْكَعُواْ مَعَ الرَّاكِعِينَ / 43 : بقره
ترجمه
و نماز را برپا داريد ; و زكات بپردازيد ; و با ركوع كنندگان ركوع كنيد .     
شرح و تفسیر
قرآن كريم دستور داده تا نماز را به بهترين و زيباترين شكلش ، كه جماعت است ، بخوانند . حتي در قبل از اسلام ، در اديان گذشته نيز ، نماز جماعت مورد تأكيد خداوند بوده است .
روايات اسلامي در پاداش و ارزش نماز جماعت فراوان است . در آن حديث معروف پيامبر (ص) ، كه از جبرئيل (ع) نقل كرده است ، خداوند وعده داده است كه اگر عدد حاضران در جماعت بيش از ده نفر باشد ، اگر تمام درياها مركب و درخت ها قلم و جن و انس و ملائكه نويسنده شوند ، نتوانند ثواب يك ركعتِ آن را بنويسند . بر اساس احاديث معصومان: رفتن به مسجد براي شركت در نماز جماعت و درك نماز جماعت از ابتداي تكبيره الاحرام اجر و پاداش بسيار زيادي دارد و نماز جماعت كوتاه و مختصر بر نماز فُراداي طولاني برتري دارد ; و نيز پيامبر اكرم (ص) فرموده اند : « در جماعت حاضر شويد ، اگر چه با دشواري و سختي باشد.»
امام صادق (ع) فرمودند: « در زمان پيامبر (ص) مردي به علت نابينايي در جماعت شركت نمي كرد . روزي به خدمت پيامبر رسيد و عرض كرد : “من نابينايم و صداي اذان روزي را مي شنوم ؛ اما كسي نيست كه دستم را بگيرد و مرا به مسجد بياورد.” حضرت فرمودند:“ طنابي از خانه خود تا مسجد قرار بده و با آن خود را به نماز جماعت برسان. »


عنوان /  آباد كردن مساجد نشانه نمازگزاران واقعي است
آیه ی شریفه

إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلاَّ اللّهَ فَعَسَى أُوْلَـئِكَ أَن يَكُونُواْ مِنَ الْمُهْتَدِينَ / 18 : توبه
ترجمه
جز اين نيست كه مساجد خدا را كساني آباد مي كنند كه به خدا و روز واپسين ايمان آورده اند و نماز مي گزارند و زكات مي دهند و جز از خدا نمي ترسند. پس اميد است كه اينان از هدايت يافتگان باشند.
شرح و تفسیر
قرآن بسياري از فرمان هاي الهي را به صورت تقويم تكليفي بيان كرده است; اما در هيچ يك به اندازه آباد كردن مسجد سخت گيري نشده است. خداوند درباره مسجد سازي فرموده است: نخست ، خود سازي و سپس مسجد سازي ; و مسجد سخت گيري نشده است. خداوند درباره مسجد سازي فرموده است : نخست ، خود سازي و سپس مسجد سازي ; و شرايط پنجگانه اي را براي آباد كنندگان مساجد لازم شمرده است : خدا شناسي ; قيامت باوري ; نماز خواني ; پرداخت زكات ; خدا ترسي . به عبارت ديگر، آباد كننده مسجد بايد به مبدأ و معاد معتقد باشد و عبادت بدني (نماز) و عبادت اقتصادي (انفاقات واجب) را به جا آورد و شجاعت و قدرت (خدا ترسي) داشته باشد ; و البته در آيه قبل ، مسجد سازي مشركان را منع كرده است . منظور از آباد كردن مسجد صرفاً مسجد سازي و تعمير بناي آن نيست . بر اساس آنچه از روايات استفاده مي شود ، ذكر خدا در مسجد ، آموختن علم ، خصوصاً علم دين ، و ايجاد حلقه هاي آموزشي و علمي ، پرهيز از سخنان بيهوده در آن ، پاك داشتن و روشن كردن آن به وسيله چراغ ، محور قرار دادن مسجد در بيداري مسلمين و دست گيري از يكديگر ، آهسته سخن گفتن ، سخنان دنيايي و مادي نگفتن ، خريد و فروش نكردن در آن از مصاديق آباد كردن مسجد است.
هر جاي كه نام تو رسد در همه گيتي
گر چند خراب است شود يكسره عمران


عنوان /  شركت در نماز جمعه وظيفه اي عبادي ـ اجتماعي است
آیه ی شریفه

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِي لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ / 9 : جمعه
ترجمه
اي كساني كه ايمان آورده ايد ، در هنگامي كه براي نماز در روز جمعه ندا در داده شد، پس به سوي ياد خدا [(اقامه نماز جمعه)] بشتابيد و داد و ستد را رها كنيد كه اين براي شما بهتر است، اگر بدانيد.     
شرح و تفسیر
امام رضا (ع) از روز جمعه به عنوان سيد و بزرگ روزها ياد كرده و فرموده اند : « خداوند در آن روز ثوابِ حسنات را دو چندان مي دهد و گناهان [(به شرط توبه)] محو مي كند و درجات مؤمنان را بلند و دعاهايشان را مستجاب مي كند ; و خداوند در آن رحمت خود را بر همه بندگان زياد مي كند . پس سزاست در چنين روزي از محرمات دوري كرد و تكاليف الهي را به گونه اي شايسته و زيبا انجام داد.» از برترين اعمالِ روز جمعه حضور در نماز جمعه است. بر اساس روايات اسلامي ، نماز جمعه ثواب حج مقبول را دارد و ترك سه نماز جمعه پشت سر هم ، بدون عذر ، نشانه نفاق و غفلت است . هم چنين پيامبر اكرم (ص) فرمودند : « هر كس از روي ايمان و براي خدا در نماز جمعه شركت كند نامه عمل جديدي برايش باز مي شود .» يكي از آداب مهم نماز جمعه گوش دادن به خطبه و توجه به سخنان امام جمعه است.


نوشته شده در   جمعه 14 آبان 1389    
PDF چاپ چاپ