جمعه 4 بهمن 1398 | Friday, 24 January 2020
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : يکشنبه 16 مهر 1391     |     کد : 19826

درس 86 : عذر خواهى

درس 86 : عذر خواهى

درس هشتاد و ششم : عذر خواهى
درس هشتاد و ششم : عذر خواهى- عذر خواهى هم مانند تشكر، موجب محبت و مودت و صميميت مى شود. در زندگى زناشويى طبيعى است كه گاه شوهر اشتباهى مى كند و به زن زيانى مى رساند و گاه زن دچار خطايى مى گردد و نسبت به شوهر خود خسارت و جسارتى مرتكب مى شود. هر اشتباه و خطايى، طرف مقابل را رنجور و افسرده مى كند، و در نتيجه، زندگى خانوادگى كه محبت و صفا پايه و اساس ‍ آن است، خدشعه دار و متزلزل مى شود. اما چنانچه پس از هر خطا و اشتباهى، معذرت خواهى و پوزشى به دنبال آيد، زنگار كدورت به دوده مى گردد و جاى آن را صفا و صميميت مى گيرد و حتى گاه شيرين تر و جالب تر از اول هم مى شود.
اگر عذر خواهى بيگانگان از خطاى يكديگر، كدورت زدا و لازم باشد، عذرخواهى زن و شوهر از خطاى يكديگر، فورى تر و لازم تر به نظر مى رسد. زيرا بيگانه با تماس كمترى كه با خطا كار دارد، رنجش و تنفرش، زود گذر و عواقب وخيمش، كمرنگ و ناپايدار است؛ ولى زن و شوهر همواره و در تمام عمر، همدم و همسر و همكاسه و همنشين و همخواب يكديگرند و به همين جهت اگر خطا و اشتباهى از يكى صادر شود ولى عذرخواهى و پوزشى را به دنبال نداشته باشد، اثر ناگوار آن براى هميشه در روح و جان ديگرى باقى مى ماند.
زيرا او همواره خطاكار را در برابر چشم خود مى بيند و هاله اى از نفرت و بدبينى و كدورت، در آن خانه حكمفرما مى گردد؛ ولى با گفتن جمله كوتاه ((معذرت مى خواهم)) همه اينها از ميان مى رود و حتى شخص عذرخواه هم با سربلندى و سرافرازى با همسر خود زندگى مى كند و عذرخواهى هم به او مى آموزد. بنابراين سخت در اشتباه اند كسانى كه مى پندارند عذرخواهى از مقام و حيثيت آنها مى كاهد و شخصيت آنها را پايين مى آورد. زيرا عذرخواهى از خطا تبعيت از حق و درستى است و كله شقى و لجبازى با حقيقت، تابع هواى نفس و شيطان و نفس اماره شدن. خداوند متعال انسان را جورى سرشته است كه شخص عذرخواه تابع حق را دوست مى دارد و از آدم لجباز كله شق، متنفر و بيزار است.
شوهرى را مى شناسم كه يك بار اشتباهى مرتكب شد و به روى همسرش ‍ دستى دراز كرد. به او گفتند انسان عاقل خواسته و مقصود خود را با بيان و استدلال مى فهماند و الاغ با لگد گرفتن و گاز گرفتن.
او از اشتباه خود عذر خواست و از آن زمان تا كنون كه قريب ده سال است، همسر خود را با كلمات ((جان)) و ((خانم)) و ((عزيز)) صدا مى زند و با ديده احترام و بزرگى به او مى نگرد. شوهر ديگرى را مى شناسم كه همسرش را كتك مى زد بطوريكه كارشان به دادگاه كشيد. قاضى به او گفت: اگر از همسرت عذر بخواهى، شكايتش را پس مى گيرد. ولى او كله شقى و گردن كلفتى كرد. در نتيجه، چند روز به زندان افتاد و اهانت شنيد و آبرويش ‍ رفت، ولى يك بار كلمه آسان ((عذر مى خواهم)) را نگفت. البته گفتن اين كلمه براى مردان عاقل آسان است. ولى براى آن آدم كله شق، سخت تر و سنگين تر از زندان و شلاق و اهانت بود.
او اكنون در ميان دو محذور بسيار دشوار گرفتار است:
اول آنكه زن را طلاق دهد و چند كودك خردسال و بى مادر را خودش تر و خشك كند؛ دوم آنكه با همسرش آشتى كند و يك عمر با سرافكندگى زندان رفتن و اهانت شنيدن به چهره همسرش نگاه كند. در صورتى كه تمام اين عواقب تلخ و ناگوار با گفتن كلمه ((عذر مى خواهم)) از ميان مى رفت. اعوذ بالله من انگلك شيطان و تبعيت از كسانى كه گفتند النار و لا العار.
عذر خواهى از گناه بقدرى مفيد و مؤ ثر است كه خداوند متعال هم بندگان گناهكارش را امر به توبه و استغفار مى نمايد، با اين تفاوت كه امر خداوند براى زدودن كدورت و تشفى نفس نيست بلكه تنها به خاطر تربيت و تهذيب اخلاق و تكامل روح بشر است و به راستى كه بايد اثر تربيتى عذرخواهى را براى شخص گناهكار هم فراموش نكرد. كسى كه جرم و خلافى مرتكب مى شود و عذر خواهى نمى كند، نقطه سياه و اثر سوئى در روح و جان او به جا مى ماند و همان نقطه سياه صاحبش را بر ارتكاب مجدد جرم جرى تر مى كند و نقطه سياه بزرگتر مى شود و بار سوم آن خلاف را آسان تر و بى پرواتر انجام مى دهد، تا آنجا كه نقطه سياه تمام روح و جان صاحبش را فرا مى گيرد و جنايت جزء ذات او مى گردد. ولى اگر پس از هر خلافى عذرخواهى كند و پس از هر گناهى توبه و استغفار نمايد، آثار سياهى و تاريكى دل بكلى زايل مى گردد؛ البته به شرطى كه عذرخواهى و استغفار، حقيقى و واقعى باشد. در پايان اين درس به سه مطلب ديگر بايد اشاره شود:
كسى كه عذرخواهى نمود، طرف مقابل هم بايد عذر او را بپذيرد و آقايى و مناعت و كرامت خويش را اظهار كند، كه عدم قبول عذر و نپذيرفتن پوزش ‍ خطاكار، دليل دنائت و پستى و فرو مايگى انسان است و به فرموده اميرمؤ منان (عليه السلام) چنين شخصى بدترين مردم است و از دوستى آنها بى بهره مى ماند.
2. عذرخواهى بايد متناسب با مقدار جرم و خطا باشد، نه كمتر و نه بيشتر. مثلا اگر زنى روزى اشتباهى كرد و شيشه نفيسى از مال شوهرش را شكست، بايد بگويد: ((عذر مى خواهم، از روى قصد نكردم، اميدوارم تكرار نشود)). در اينجا شايد ((عذر مى خواهم)) تنها كم است و ((شما حق داريد دست مرا بشكنيد)) زياد. و باز اگر شوهر روزى خطايى كرد و مثلا همسرش را كتكى زد، بايد در مقام عذرخواهى بگويد: ((من شرمسارم، اشتباه كردم، شما حق داريد قصاص كنيد و مى توانيد به بزرگوارى خود مرا ببخشيد)). در اين مورد هم ((مرا ببخشيد)) تنها كم است و ((مى توانيد دست مرا قطع كنيد)) زياد، كه:
نيكى ار در محل خود نبود ... ظلم خوانندش از چه بد نبود
اگر بردبارى ز حد بگذرد ... دلاور گمانى به ستى برد
((فردوسى))
به كس بيش از اندازه نيكى مكن ... كه گردد بد انديش بشنو سخن
((اسدى))
شتر بانگ بر زد كه خاموش كن ... به مقدار خود گفت بايد سخن
((امير خسرو))
كه پاز هر، زهر است كافزون شود ... وز اندازه خويش بيرون شود
((قابوسنامه))
3. مرتكب نشدن جرم و خطا بهتر از عذرخواهى پس از ارتكاب خطا و گناه است. شبيه اين رجحان را در پزشكى زياد مى شنويد كه: ((پيشگيرى بهتر از درمان است))؛ لذا پزشكان به بهداشت بيش از معالجه اهميت مى دهند. بنايراين همان طور كه عقل به ما مى گويد ((نگذار ميكروب و بيمارى وارد بدنت شود تا مجبور باشى آن را از بدن دفع كنى))، همان طور هم قبل از اينكه دل انسان در اثر ارتكاب گناه و مخالفت فرمان الهى تيره و لكه دار شود و با آب توبه و عذرخواهى بخواهد آن را بشويد، بايد بكوشد با گناه نكند. امام صادق (عليه السلام) در حديثى مى فرمايند: ترك گناه آسان تر از توبه كردن و استغفار است، وانگهى امكان دارد انسان موفق به توبه نگردد و مرگ قبل از توبه فرابرسد و مجال آن را از انسان سلب نمايد.
دليل
338 قال على (عليه السلام): شرالناس من لا يقبل العذر و لا يقيل الذنب.(87)
حضرت على (عليه السلام) فرمود: بدترين مردم كسى است كه معذرت خواهى ديگران را نپذيرد و از خطايشان در نگذرد.
339 قال رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم): يا على! من لم يقبل العذر من متنصل صادقا كان او كاذبا لم ينل شفاعتى.(88)
حضرت رسول(صلى الله عليه و آله و سلم)فرمود: اى على! كسى كه پوزش ‍ عذرخواهى كننده را- چه او راست بگويد و چه دروغ- نپذيرد، شفاعتم به او نخواهد رسيد.
340 عن الصادق (عليه السلام): ان ترك الذنب اءهون من طلب التوبه و ليس كل من طلب التوبه وجدها.(89)
امام صادق (عليه السلام) فرمود: همانا ترك گناه از عذرخواهى و پوزش طلبى آسان تر است و چنين نيست كه هر كس بخواهد توبه كند موفق به توبه گردد.
341 قال حسين ابن على (عليه السلام): اياك و ما تعتذر منه فان المؤ من لا يسيى و لا يعتذر و المنافق كل يوم يسيى و يعتذر.(90)
از عذرخواهى بپرهيز، زيرا مؤ من گناه نمى كند تا عذر بخواهد و منافق هر روز گناه و عذرخواهى مى كند.
342 الا ستغفار من العذر اعز من الصدق به.(91)
بى نيازى از عذرخواهى ارجمندتر از عذرخواهى بجا و صحيح است.
پی نوشت
87- شرح غررالحكم، ج 4 / ص 165.
88- بحارالانوار، ج 77 / ص 47.
89- روضه كافى، ص 385.
90- بحار، ج 78 / ص 120.
91- نهج البلاغه فيض، ص 1242، حكمت 321.


نوشته شده در   يکشنبه 16 مهر 1391    
PDF چاپ چاپ