سه شنبه 29 بهمن 1398 | Tuesday, 18 February 2020
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : سه شنبه 15 فروردين 1391     |     کد : 16120

گستره و اقسام‎ عبادات

گستره و اقسام‎ عبادات

گستره و اقسام‎ عبادات
گستره و اقسام‎ عبادات- اعمال و رفتاری كه از انسان صادر شود، چنانچه بر اساس انگیزه ای الهی و نیّت بندگی و اطاعت و تقرّب بپروردگار باشد، عبادت محسوب می‎گردد، روی این زمینه، عبادات در اسلام وسعت و دایره‎ی وسیعی خواهد داشت، كه اكنون عبادات را در سه قسمت بطور خلاصه مورد بررسی قرار می‎دهیم:
1. عبادات فردی
منظور از این نوع عبادت، اعمال و تكالیفی است، كه بر اساس نیّت بندگی و تقرّب صورت می‎‎گیرد، اما جنبه‎ی فردی دارد، و منافع آن نیز بیشتر و در درجه‎ی اول متوجه خود شخص می‎‎گردد، مانند: روزه، اعتكاف، حج، تحصیل علم، كسب معاش، انتظار فرج، و نیت پاك.
2. عبادات اجتماعی
این نوع عبادات شامل سلسله اعمال و وظایفی می‎‎شود؛ كه در درجه‎ی اول منافع و آثار آن متوجه‎ی افراد اجتماع می‎‎گردد، و این دسته اعمال را باز بدو دسته‎ی وظائف جسمی و بدنی؛ و تكالیف مادّی و مالی می‎‎توان تقسیم نمود:
دسته‎ی اول، وظائف واعمالیست كه مربوط بجسم و فعالیت بدنی انسان است، مانند: جهاد، امر به معروف و نهی از منكر، همكاری دركارهای اجتماعی؛ دفاع از حقوق جامعه، رعایت حقوق پدر و مادر و همسایه و استاد، توّلِی و تَبرِّی، صلح و سازش بین افراد، و خانه داری زن، و دسته‎ی دوم؛ كارهائی كه مربوط بصرف مال و ثروت است، مانند پرداخت خمس؛ زكات؛ انفاق؛ صدقات؛ و سایر حقوق مالی.
3. عبادات خدائی
اگر چه این دسته عبادات، با احكام دو دسته‎ی قبل چندان تفاوتی ندارد؛ و معمولا وظائف خدائی و مردمی انسان درهم آمیخته است؛ اما در عین حال در درجه‎ی اول؛ جهت معنوی و بندگی آن بیشتر مورد توجه است، تا آثار و جهات فردی و اجتماعی آن، مانند: نماز، مناجات، ذكر، دعا، شناخت صفات خدا، تفكّر در نظام خلقت، و آشنائی با اسرار و حكمتهای پروردگار.
اكنون طبق سه دسته بندی فوق، قسمتی از آیات و روایات عبادات فردی را از نظر می‎‎گذرانیم:
1. روزه
درباره‎ی روزه و احكام و شرایط آن در قرآن كریم 13 آیه وجود دارد، كه یكی از آن آیات چنین است:
«كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیامُ كَما كُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ».[1]
حكم روزه برای شما مقرّر و نوشته شد، همچنانكه این حكم برای امم قبل از شما هم نوشته شده بود.
2. اعتكاف
اعتكاف یك عبادت اسلامی است، كه طبق شرائطی؛ مانند: سه روز توقّف در مسجد با روزه گرفتن؛ و خودداری از معاشرت های جنسی، باید انجام گیرد، گاهی هم پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ بعنوان اِعتكاف ده روز در مسجد می‎‎ماند و در حال عبادت و مناجات بسر می‎‎برد و می‎‎فرمود:
اعتكاف عشر فی شهر رمضان تعدل حجتین و عمرتین.[2]
ده روز اعتكاف در ماه رمضان مساوی است با دو حجّ و دو عمره.
3. حجّ
پیرامون عمل حج و شرائط و دستورات آن؛ در قرآن 22 آیه وجود دارد، كه یكی از آن آیات چنین است:
«وَ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوكَ رِجالاً وَ عَلی كُلِّ ضامِرٍ یَأْتِینَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ».[3]
ای ابراهیم! اعلام حجّ كن، تا مردم پیاده و سوار؛ از هر نقطه ای دور دست بسوی تو آیند، و به اعمال حجّ و منافع آن دست یابند.
4. علم و دانش
علم و دانش آموختن نیز، از عبادات مسلّم و چشمگیر اسلامی است، و بمنظور ارزش و اهمیت این عبادت، از مادّه‎ی علم و مشتقّات آن، در قرآن كریم 855 مرتبه سخن بمیان آمده است.
پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ در بیان دیگر می‎‎فرماید:
فضل العلم احب الیّ من فضل العباده.[4]
برتری و امتیاز علم در نزد من از ارزش وبرتری عبادت بیشتر است.
5. تأمین معاش
تأمین معاش، و تحصیل نیازمندیهای یك زندگی شرافتمندانه و اسلامی، از وظائف و عبادات یك فرد مسلمان بشمار آمده است.
پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
العباده سبعه اجزاء، افضلها طلب الحلال.[5]
عبادت هفت قسمت است، كه پرفضیلت ترین قسمت آن، بدست آوردن مال و دارائی حلال است.
6. انتظار فرج
انتظار فرج و ظهور امام غائب ـ علیه السّلام ـ و خود را ساختن و برای آمدن امام آماده گشتن و چشم براه تشكیل یك حكومت عادل دوختن نیز از جمله عبادات فردی اسلامی است.
علی ـ علیه السّلام ـ فرمود:
افضل العباده، الصبر و الصمت، و انتظار فرج.[6]
بالاترین عبادت، صبر در جای خود، و سكوت بمورد، و انتظار فرج است.
7. نیت پاك
نیّت پاك و تصمیم باعمال خیر و انسانی، از جمله عبادات فردی است.
شخصی بامام صادق ـ علیه السّلام ـ عرض كرد: قربانت گردم، عبادت چیست؟ امام فرمود:
حسن النیه بالطاعه.[7]
نیت پاك داشتن و تصمیم بر اطاعت، عبادت است.
عبادات اجتماعی
1. نبرد و فداكاری
در قرآن كریم، در مورد نبرد و فداكاری در راه احیای هدفهای اسلامی 32 آیه وارد شده است؛ و جهاد و فداكاری را بهترین و مؤثرترین عبادت اجتماعی اسلام می‎‎توان دانست.
پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
صبر المسلم فی بعض مواطن الجهاد یوماً واحداً، خیر له من عباده اربعین سنه.[8]
استقامت و پایداری یكروز مسلمان، در بعضی از جبهه های جهاد، برای او بهتر و بالاتر از چهل سال عبادت است.
در بیان دیگر فرمود:
لضربه علی ـ علیه السّلام ـ عمرُ بن عَبْدِوَدّ، افضل من عباده الثقلین[9]
ضربه‎ی شمشیر علی ـ علیه السّلام ـ در جنگ احزاب بر«عمرو بن عبدوَدْ» كه قدرتمندترین پیشوای كفر و اِلحاد، و دشمنترین شخص ضد اسلام و قرآن بود، از عبادت جنّ و انس بالاتر است!
باز فرمود: ای علی! ترا بشارت می‎‎دهم كه اگر عمل امروز ترا (قتل عمرو بن عبدود) با تمام اعمال امت محمد ـ صلّی الله علیه و آله ـ مقایسه كنند؛ عمل تو برتری خواهد داشت![10]
2 و 3. امر بمعروف و نهی از منكر
این دو تكلیف، سنگین، از عبادات بزرگ اسلامی است، و عظمت و آثار درخشان آنرا قرآن كریم در 9 آیه بیان می‎‎دارد، و امام باقر ـ علیه السّلام ـ هم درباره‎ی فضیلت و قِداست این دو عبادت بزرگ می‎‎فرماید:
سبیل الانبیاء و منهاج الصالحین، فریضه عظیمه تقام الفرائض، و تؤمن المذاهب؛ و تحل المكاسب؛ و ترد المظالم، و تعمر الارض ... .[11]
امر بمعروف و نهی از منكر، راه و رسم انبیاء، روش صالحان و شایستگان، فریضه و عبادت بزرگی است، كه در سایه‎ی آن واجبات دیگر برقرار می‎‎شود، افكار و عقائد محفوظ می‎‎ماند، كسب و تجارت بر اساس مشروع و حلال قرار می‎‎گیرد، حقوق افراد مظلوم بآنها برمیگردد، و سر انجام پهنه‎ی زمین و محیط جامعه بعمران و پیشرفت می‎گراید.
4. دفاع از حقوق مسلمانان
از نظر اسلام، اهل ایمان و مسلمانان برادر همدیگر محسوب می‎شوند.
قرآن می‎فرماید:
«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌ».[12]
و امام صادق ـ علیه السّلام ـ نیز فرمود:
المسلم اخ المسلم. [13]
اهل ایمان برادر یكدیگر، و مسلمانان نیز برادر همدیگرند. و چون افراد نسبت بهمدیگر برادرند و تمام جوامع اسلامی هم جامعه‎ی واحدی است، در نتیجه تمام افراد هم مسئولیت دارند، از حقوق افراد دیگر كه در واقع برادر آنها حساب می‎شوند، دفاع كنند، و اگر ضربه و لطمه ای بر پیگر فرد یا جامعه ای وارد شود آنرا رفع نمایند، و اگر از این وظیفه‎ی سنگین شانه خالی كردند، و بناله های مظلومان و ستمدیدگان ترتیب اثری ندادند، چنین افرادی مسلمان واقعی و راستین نخواهند بود!
پیغمبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
من سمع مسلماً ینادی یا للمسلمین، فلم یجبه فلیس بمسلم.[14]
5. كمك به نیازمندان
كمك بنیازمندان و محتاجان جامعه نیز؛ از وظائف حتمی و عبادات چشمگیر اسلامی قرار گرفته است.
پیامبر عالیقدر فرمود:
من مشی فی عون اخیه و منفعته، فله ثواب المجاهدین فی سبیل الله.[15]
6. احسان به پدر و مادر
در قرآن كریم پس از آنكه وظیفه‎ی عبادی انسان در برابر خدا بیان می‎‎گردد، بدنبال آن احسان و خدمت به پدر و مادر بعنوان، یك تكلیف مسلّم و مقدس می‎‎آید؛ و می‎‎فرماید:
«لاَ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً».[16]
جز برای خدا عبادت نكنید، و به پدر و مادر احسان و نیكی نمائید.
این آیه، خدمت به پدر و مادر را كه، واسطه‎ی خلقت او بوده اند یكنوع وظیفه‎ی واجب و عبادت و اطاعت معرفی می‎‎نماید، و حتی رسول اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ نگاه محبت آمیز و عطوفانه‎ی اولاد را به پدر و مادر یكنوع عبادت می‎‎شمارد و می‎‎فرماید:
نظر الولد الی والدیه حُباً لهما عباده.[17]
نگاه فرزند به پدر و مادر، در صورتیكه از روی محبت و مودّت باشد؛ عبادت است.
7. خانه داری
صرف نظر از اینكه در خانواده؛ مرد در برابر همسر خویش وظائف سنگینی دارد؛ و می‎بایست همانطور كه رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود: برای افراد خانواده اش از هر جهت منشاء فضائل و خوبیها و مهربانیها باشد[18] زن نیز در مورد، خانه داری و شوهر داری، موظّف است، نهایت سعی و كوشش خود را به كار ببرد، و شوهر داری زن در خانه یكنوع جهاد و فداكاری به حساب آمده است:
امام موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ فرمود:
جهاد المرئه حسن التّبعل.[19]
جهاد زن اینست كه در خانواده به طور شایسته شوهر داری نماید.
8. پیمان زنا شوئی
پیوند زنا شوئی و خلقت زن برای مرد در قرآن كریم، از نشانه های قدرت پروردگار عالم به حساب آمده، و نیز«مِیثاقِ غلیظ» یعنی پیمان محكم و استوار محسوب گردیده است.[1] . بقره، 183.
[2] . وسائل الشیعه، ج 7، ص 397.
[3] . حج؛ 27.
[4] . تحف العقول، ص34.
[5] . تحف العقول، ص 143.
[6] . تحف العقول، ص 33 و 142.
[7] . سفینه، ج 2 ص 628.
[8] . الفقه؛ كتاب الجهاد؛ ص16.
[9] . تفسیر منهج؛ ج 7، ص 293.
[10] . تفسیر منهج؛ ج 7، ص 293.
[11] . منهاج الصالحین، ج 1، ص 229.
[12] . حجرات، 10.
[13] . وسائل؛ ج 2؛ ص 228.
[14] . وسائل، ج 2، ص 520.
[15] . وسائل، ج 5، ص 602.
[16] . بنی اسرائیل، 23.
[17] . تحف العقول، ص 37.
[18] . وسائل؛ ج 14، ص 122.
[19] . وسائل، ج 14، ص 116.
احمد صادقي اردستاني ـ عبادت در اسلام، ص63


ادامه گستره و اقسام‎ عبادات
پیغمبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ نیز می‎فرماید:
من احب ان یتبع سنّتی، فان من سنّتی التزویج.[1]
هر كس دوست دارد از سنّت من متابعت كند، یكی از روشهای من ازدواج و پیمان زنا شوئی است.
9. مجالست باعالم
بمنظور تجلیل از مقام علم و دانش، و به خاطر اینكه بدین وسیله پیوند و معاشرت افراد جامعه با علم و عالم بیشترگردد، پیامبر اسلام فرموده است:
النظر الی العالم عباده.[2]
نگاه به عالم عبادت است.
10 و 11. تولِّی و تَبَّری
تولِی و تبَری نیز دو ركن از اركان و فروع دین، دو چهره از چهره های درخشان عبادات اسلامی است، تولی یعنی محبت و مودت و پیروی خدا و رسول و پیشوایان شایسته را داشتن، تبری یعنی از گناه و گناهكاران بیزار و كناره گیر بودن.
از نظر پیشوایان اسلام، یكی از معیارهای شناخت خیر و شرّ بودن انسان اینست كه اهل اطاعت و عبادت و افراد صالح و شایسته را قلباً دوست بدارد، و از بدان و معصیت كاران بیزار و متنفّر باشد.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود:
اذا اردت ان تعلم ان فیك خیراً فانظر الی قلبك فان كان یحب اهل طاعه الله و یبغض اهل معصیته، ففیك خیر و الله یحبك، و ان كان یبغض اهل طاعه الله و یحب اهل معصیته فلیس فیك خیر و الله یبغضك، و المرء مع من احب.[3]
اگر می‎خواهی بدانی كه آیا در وجود تو خیر و صلاحی هست یا نه؟ به قلب خویش مراجعه كن، اگر بندگان و اطاعت كنندگان خدا را دوست داری و از گنهكاران و معصیت كاران بیزاری، بدان كه در تو خیر و شایستگی وجود دارد، و خدای عالم نیز ترا دوست دارد. اما اگر با افراد نافرمان و گنهكار دوست و مهربان؛ و با نیكان و بندگان خدا دشمن و خشمناك هستی، در تو هیچ خیر و فضیلتی وجود ندارد، خدا هم از تو خشمناك و بیزار است، و انسان هم با كسی محسوب می‎شود كه او را دوست دارد، و با او در كارها موافق است.
12. نگاه برادرانه
اگر مسلمانی نسبت به برادر مسلمان خود، مودّت و محبت داشته باشد، و حتی نگاهی هم كه به صورت برادر مسلمانش می‎اندازد، از روی صفا و صمیّمیت باشد؛ و جنبه‌‌‌‌‌‌‌‌ی معنوی و الهی داشته باشد، یك نوع عبادت و اطاعت محسوب می‎شود:
پیغمبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
و النظر الی الاخ موده فی الله عزوجل، عباده.[4]
نگاه به برادر مسلمان؛ از روی مودّتی كه به خاطر خدا باشد؛ عبادت است.
13. هدایت و ارشاد
هدایت و ارشاد دیگران نیز؛ یكی از وظائف واجب و حتمی هر مسلمان است، و حتی از نظر اسلام، هدایت و ارشاد یكنفر از وَرطه‎ی گمراهی و انحراف؛ زنده كردن و حیات بخشیدن او شناخته شده، و هدایت فرد هم، اِرشاد و اِصلاح یك جامعه معرفی گردیده است.
رسول اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ می‎فرماید:
یا علی! لئن یهدی الله بك رجلاً، افضل من عباده الثقلین.[5]
ای علی! اگر خداوند به وسیله‎ی تو یك نفر را هدایت كند، ارزش این عمل از عبادت جن و انس بالاتر است.
14. اصلاح بین مردم
همه می‎دانیم روح اسلام از خشم و كینه توزی؛ تفرقه و پراكندگی قهر و دوری؛ و نفاق و اختلافات سخت بیزار است، و در مقابل اتحاد و دوستی، صفا و صمیمیت و صلح و آشتی را یك وظیفه‎ی انسانی و حتی یك نوع عبادت می داند.
پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
صلاح ذات البین افضل من عامه الصلاه و الصیام.[6]
اصلاح و آشتی می‎ان مردم برقرار نمودن، از یكسال نماز و روزه گرفتن بالاتر است.
15. خمس
از جمله عبادات مسلّم اسلامی؛ كه جنبه‎ی مالی و مادی دارد پرداخت«خمس» است، كه به منظور تأمین زندگی نیازمندان و تهیدستان واجب گردیده است، درباره‎ی خمس فقط یك آیه در قرآن كریم وجود دارد، كه می‎فرماید:
«وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ»[7]
بدانید كه مطلب این است: آنچه دارائی و استفاده ذخیره و پس انداز می‎كنید؛ یك پنجم آن سهم خدا، رسول، ذی القربی،(ذراری نیازمند و تهیدست پیامبر) یتیمان، مساكین و ابن السبیل است.
رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ در مورد كیفر دنیائی افرادی كه از زیر بار پرداخت خمس شانه خالی می‎كنند فرمود:
من منع ماله من الاخیار اختیاراً صرف الله ماله الی الاشرار اضطراراً.[8]
كسیكه از روی اختیار، از پرداخت مال خویش به نیكان نیازمند خودداری نماید، مال و ثروت او ناچار قسمت اشرار و نااهلان می‎گردد!
16. زكات
درباره‎ی این عبادت مالی و اجتماعی نیز در قرآن 32 آیه وجود دارد؛ و رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ هم درباره‎ی وجوب و اهمیت آن فرمود:
من صلی و لم یزك لم تقبل منه صلاه.[9]
كسی كه نماز بخواند و زكات مال خویش را نپردازد، نماز او مورد قبول واقع نمی شود!
17. پرداخت صدقات
پرداخت صدقات نیز؛ از جمله وظائف مالی هر مسلمانی است، كه صرف نظر از اینكه بدین وسیله قسمتی از نیازمندهای زندگی فقراء و تهیدستان تأمین می‎گردد، این عمل برای صدقه دهنده اجر و پاداش عبادی دارد، و نیز موجب آمرزش گناهان او نیز می‎گردد.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود:
ان صدقه اللیل تطفی غضب الرب و تمحوا الذنوب العظیم و تهون الحساب.[10]
صدقه دادن در شب به طور پنهانی، خشم خدا را فرو می‎نشاند، و گناهان بزرگ را محو و نابود می‎كند و حساب روز قیامت را آسان می‎گرداند.
18. انفاق
امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ می‎فرماید:
انفقوا مما رزقكم الله، فان المنفق بمنزله المجاهد فی سبیل الله.[11]
از آنچه خدا روزی شما قرار داده، انفاق كنید، زیرا مقام انفاق كننده مانند، مقام مجاهد در راه خداست!
19. عفت و پاكدامنی
عفت و پاكدامنی نیز كه مهمترین جهاد نفسانی، و مؤثّرترین عامل حفظ ناموس و حیا و شرافت و نظام انسانی جامعه است، در اخبار و احادیث دینی یكنوع عبادت معرفی شده است:
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود:
افضل العباده عفه البطن الفرج.[12]
بالاترین و مقدسترین عبادت و اطاعت، پاكدامنی و نگهداری شكم از غذای حرام است.
20. آموختن علم
آموختن علم و دانش، چه نسبت به خود و چه نسبت به دیگران، در برخی از احادیث دینی، عبادت ممتاز و برگزیده معرفی شده است:
پیغمبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
من تعلم الحدیثین ینفع بهما نفسه، او یعلمهما غیره، فینتفع بهما، كان خیراً له من عباده ستین سنه.[13]
كسی كه دو حدیث بیاموزد، و آنرا مورد استفاده و عمل قرار دهد، یا به دیگری بیاموزد، و مورد استفاده وی قرار گیرد، این عمل برای آموزنده‎ی حدیث، از عبادت شصت سال بالاتر است!
21. عدالت پیشوا
در حدیث آمده:
لیوم من امام عادل؛ افضل من عباده ستین سنه.[14]
یك روز كه بر پیشوای عادل می‎گذرد، ارزش آن بالاتر است، از شصت سال عبادت!
عبادات خدائی
1. نماز
نماز و چند نمونه عبادتی را كه اكنون مورد بررسی قرار می‎دهیم، طبق دسته بندی قبل، قسمت سوم عبادات است، یعنی عباداتی كه جنبه‎ی معنوی و خدائی آن باید از عبادات دیگر بیشتر باشد.
درباره‎ی نماز در قرآن كریم، حدود 105 آیه وجود دارد، و در روایات دینی هم به عنوان«ستون دین» و«اولین مورد سؤال و مؤاخذه‎ی روز قیامت» معرفی شده است. امام صادق ـ علیه السّلام ـ هم می‎فرماید:
احب الاعمال الی الله الصلاه، و هی آخر وصایا الانبیاءِ.[15]
محبوب ترین اعمال عبادی در پیشگاه خداوند نماز است، و آخرین چیزی را كه هر پیامبری درباره‎ی آن وصیّت و سفارش می‎نمود نماز است.
2. به یاد خدا بودن
در آیات و روایات زیادی یكی از وظائف سنگین و ارزنده‎ی انسان؛ ذكر و به یاد خدا بودن معرفی شده است.
خداوند در قرآن كریم می‎فرماید:
«فَاذْكُرُونِی أَذْكُرْكُمْ ...»[16]
پیوسته به یاد من باشید، تا منهم شما را به یاد داشته باشم، و به حال خود وانگذارم!
امام صادق ـ علیه السّلام ـ در بیان دیگر، در جواب كسی كه سؤال كرد:
من اكرم الخلق علی الله.؟
گرامیترین افراد در پیشگاه خدا كیست؟
حضرت فرمود:
اكثرهم ذكراً لله و اعملهم بطاعته.[17]
كسیكه از همه بیشتر به یاد خدا بوده، و به عبادت و اطاعت حق از دیگران آگاهتر باشد.
3. دعا
دعا نیز از وظائف و تكالیف عبادی به شمار آمده، و حتی خدای مهربان در قرآن كریم افراد را به دعا كردن دعوت نموده است و با افرادی كه از این عبادت بزرگ سرباز می‎زنند و گردنكشی می‎كنند، وعده‎ی جهنم داده است:
«ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِینَ».[18]
مرا بخوانید، تا شما را استجابت كنم، آنهائیكه از دعا و عبادت من تكبر ورزند و سركشی كنند، به زودی داخل جهنم می‎شوند.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: افضل العباده الدعاء.[19]
دعا بالاترین عبادت است.
4. تفكر در اسرار آفرینش
غیر از اینكه، در قرآن كریم 18 بار از تفكر، و مغز و اندیشه را به كار انداختن، سخن به میان آمده؛ در روایات هم به طور كلی و مخصوصاً تفكر در اسرار و آثار نظام آفرینش، كه نتیجه‎ی آن ایمان و معرفت پروردگار می‎گردد.
امام رضا ـ علیه السّلام ـ فرمود:
لیس العباده كثره الصیام و الصلاه انما العباده؛ كثره التفكر فی امر الله.[20]
عبادت و اطاعت به روزه و نماز زیاد نیست؛ بلكه عبادت، تفكر و اندیشه در كار خدا و اسرار و آثار نظام آفرینش اوست.
آری، یكی از امتیازات انسان بر سایر موجودات داشتن قدرت تفكّر است، و تفكّر نیز دارای چنین ارزش و عظمتی است، و چنین نتایج و آثار درخشانی هم به بار می‎آورد؛ و بی جهت نیست كه پیغمبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ می‎فرمود:
و كان اكثر عباده ابیذر التفكر[21]
پیوسته، بیشتر عبادت و اطاعت ابی ذر را تفكر و اندیشه تشكیل می‎داد.
[1] . وسائل، ج 14، ص 116.
[2] . حقوق والدین، ص 18.
[3] . مصادقه الاحزان، ص 22.
[4] . بحار، حقوق والدین، ص 18.
[5] . سفینه البحار، هدی.
[6] . مجموعه الاخبار، ص 84؛ توضیح اینگونه مباحث در«اخلاق خانواده» اثر دیگر مؤلف است.
[7] . انفال؛ 41.
[8] . مجموعه الاخبار؛ ص 208.
[9] . مجموعه الاخبار، ص 5 و 205.
[10] . مجموعه الخبار، ص 209 و 211.
[11] . مجموعه الاخبار، ص 211.
[12] . تحف العقول؛ ص 296.
[13] . المواعظ العددیه؛ ص 43.
[14] . العباده فی الاسلام، ص 328.
[15] . مجموعه الاخبار، ص 221.
[16] . بقره، 152.
[17] . مشكاه الانوار؛ ص 54.
[18] . غافر، 60.
[19] . مشكاه الانوار؛ ص 54.
[20] . كافی، ج 2، ص 55.
[21] . قصار الجمل، ج 2، ص 118.
احمد صادقي اردستاني ـ عبادت در اسلام، ص63


نوشته شده در   سه شنبه 15 فروردين 1391    
PDF چاپ چاپ