يکشنبه 29 دي 1398 | Sunday, 19 January 2020
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : پنجشنبه 13 بهمن 1390     |     کد : 15189

فصل چهارم : بررسى مطبوعات از فروردين 1357 تا پيروزى انقلاب 4

فصل چهارم : بررسى مطبوعات از فروردين 1357 تا پيروزى انقلاب 4

فصل چهارم : بررسى مطبوعات از فروردين 1357 تا پيروزى انقلاب 4
نخست وزيرى بختيار تا پيروزى انقلاب اسلامىد: مطبوعات از زمان نخست وزيرى بختيار تا پيروزى انقلاب اسلامى
- با استعفاى دولت نظامى ازهارى كابينه بختيار در روز 16 دى ماه 1357 رسما معرفى شد و آغاز به كار كرد. اين كابينه در گام نخست تعهد كرد قانون اساسى رعايت گردد و آزادى قلم و بيان نيز تضمين شود او همچنين با دستاويز قرار دادن امنيت ملى از مردم خواست تا براى جلوگيرى از تشنج و آشفتگى كشور آرامش خود را حفظ كنند .بختيار كه به عنوان آخرين آلترناتيو حكومت اقتدار گرا عنان قدرت را به دست گرفته بود كوشيد تا با شگردهاى شبه دموكراتيك و به ظاهر قانونمند توجه اى افكار عمومى را به خود معطوف سازد در چنين شرايطى امام ره مناسب ديدند طى اعلاميه اى مطبوعات را به فعاليت مجدد فرا بخوانند تا با افشاگرى هاى بيشتر فرصت حركات متقلبانه را از رژيم سلب نمايد اين امر همراه با قول كابينه مبنى بر حذف كنترل و سانسور عامل پايان يافتن اعتصاب مطبوعات شد لذا از آن به بعد فصلى نويت در تاريخ مطبوعات ايران شكل گرفت به طورى كه در اين زمان مطبوعات به طور كامل تحت رهبرى هاى داهيانه اى امام ره به عنوان نهادى دموكراتيك زيان گوياى مردم شد بازيافت چنين رسالتى از جانب مطبوعهات و به تبع آن حركت در راستاى خواسته هاى مردم ايران كه هسته آغازين آن در 15 خرداد 1342 تكوين يافته بود نمى توانست مورد تاييد قدرت حاكم باشد اين حركت تداوم دهنده اى همان خط مشى بود كه از همان زمان مورد انتقاد اين جريان واقع شده بود بنابراين با توجه به سابقه اى مطبوعات در دو سه دهه اى گذشته نخست وزير وقت تلاش نمود تا اكنون كه مطبوعات به جايگاهى واقعى خويش دست يافته و تمام مساعى خود را در مسير جريان مردمى به كار برده اند از چيز انتفاع ساقط شوند به اين منظور طى سخنانى چنين مى گفت :
با وجود سوء استفاده مسلم از آزادى برخى از روزنامه ها كه 25 سال مزدور دولتهاى فاسد بودند با انتشار اكاذيب و تحريك احساسات و به منظور ازدياد تيراژ شروع به مسموم نمودن اذهان عمومى كردند آنچه را كه نسبت به شخص من بگوييد و يا بنويسد در زير سطح نفرت و بى تفاوتى من باقى خواهد ماند و من براى آخرين بار تقاضا مى كنم كه پيش از درج مطالب با عقل سليم به صحت و سقم آنها توجه شود. (152)
ولى اين سخنان واكنش هايى را در ميان مطبوعاتيان برانگيخت ، به طورى كه جوابيه اى از سوى آنها در روزنامه خراسان نوشته شد آنچه در پى مى آيد بخشى از جوابيه است :
بار ديگر بختيار در مصاحبه اى را مزدورانى خواند كه مدت 35 سال تحت نظر عمال حكومتهاى گذشته بزرگترين خيانت ها را به مردم كرده اند و به اين ترتيب ثابت كرد كه سياست سركوبى مطبوعات در زمان حاضر نيز همچنان تداوم دارد و پى گير مى شود شايد آقاى بختيار كه اكنون بر صندلى هويدا و آموزگار تكيه زده فراموش كرده است كه در بيست و پنج سال گذشته اين دولتها بودند كه با اجراى يك سياست اختناق ، فشار و زورگويى نيتهاى پليد خود را در مملكت اجرا كردند و بزرگترين منابع فكرى و فرهنگى كشور را به باد دادند.
تنفسى در اين كشور حكمفرما بود كه روزنامه هاى ما همين كه توانستند كالبدهاى خسته دلمرده و نيمه جان خود را به عصر فعلى برسانند بسيار جان سخت و پايدار بودند چرا كه مطبوعات از نخستين سالهايى كه استبداد پنجه ها را در گوشت و خون اين ملت فرو كرد تاكنون كه نسيم فرح بخش آزادى مى وزد سرگذشتى شگفت انگيز و پرفراز و نشيب دارد.
آن همه ستمها كه بر نويسندگان ما رفت آنها كه ممنوع القلمها، تبعيديها، توقيفهاى پى در پى و سپس يك قتل عام همگانى در جبهه مطبوعات خدمتگزار همه و همه سخن از سختى گذرگاهى مى گويد كه روزنامه هاى ما را از آن عصر به اين زمان رسانده است .
آن زمان حكومتهاى خود كامه به دفعات مى كوشيدند تا ضمن از بين بردن جرايد آزاد و نويسندگان مبارز نوعى مطبوعات فرمايشى و دستور بگير را جانشين مطبوعات مستقل و ملى بكنند و اين هدف را بارها با خلق نشريات وابسته دولتى و استخدام قلم به دست هاى حقوق بگير پى گيرى كردند ولى وجود نويسندگان و روزنامه نگاران آزاده اى كه هرگز شرافت قلم خود را به پول و مقام نفروختند در سنگر نشريات مستقلى ماندند كه بارها در مبارزه با قدرت به كام نيستى رفتند باعث شد تا ريشه آزادى و آزادگى در مطبوعات ايران هرگز خشك نشود.
در ماههاى اخير كه به سبب مبارزات بى امان مردم مملكت ما توانست از آن دژ پولادين استبداد دريچه اى به روى آزادى باز كند اين مطبوعات بودند كه همت گماشتند و همراه مردمى كه حالا آزادى را فرياد مى كردند ريشه دروغين آن سالها را در هم ريختند و ديديم كه چگونه از درخت پير و خشكيده مطبوعات جوانه هاى شادابى زد كه در اندك زمانى ريشه كرد و تناور شد تا در لحظه هاى كنونى كه روزنامه نگاران پيشتازان مبارزه ملت هستند. (153)
پس همان گونه كه گفته شد در اين دوره مطبوعات در فرايند انتقال رهنمودهاى رهبران فكرى جامعه نقش چشمگيرى داشته و در اين ميان به عنوان مجارى انتقال پيام مهم ترين نقش خود سازماندهى و توده هاى مردم و نيز انعكاس انتقادات افكار عمومى و گروه هاى مرجع را به خوبى ايفا نموده است چنان كه زمانى كه بختيار در پى مخالفت هاى امام با صدارتش ‍ مطالبى را ابراز مى دارد و متعاقب آنها آيت الله خوانسارى در مقام مخالفت با او نامه اى را براى نخست وزير ارسال مى نمايد روزنامه اطلاعات براى تنوير افكار عمومى تصوير اين نامه را چاپ و منتشر مى سازد تا بيش از پيش ‍ بى اساس بودن سخنان نخست وزير بر همگان معلوم شود. به واقع اين امر از سوى روزنامه اى صورت مى گيرد كه در طى چند دهه بلند گوى تبليغاتى رژيم به شمار مى آمد اما اينك با تيترى بزرگ تحت عنوان نامه اى سرگشاده آيت الله خوانسارى به نخست وزير متن نامه را چنين مى نويسد.
گفته ايد كه اين اولين دفعه اى نيست كه با دولت مخالفت مى كنيد امام و گفته اى كه در اطراف ايشان كمونيستها هستند و در افكارشان تاثير مى گذارند و بالاخره مردم را از كودتاى نظامى در فرض سرنگرفتن كار شما را مى ترسانيد آقاى بختيار ملت مسلمين تحت رهبرى آن نابغه بزرگ تشخيص قطعى داده كه هر چه در اين پنجاه سال سياه بر سرش آمده از اين رژيم فاسد حاكم است طبق تجربياتش فهميده است كه تا اين رژيم پابرجاست وضع اسلام اصلاح نخواهد شد و دريافته كه هر كس حاضر به همكارى با اين رژيم شود به ملت ايران خيانت كرده است .
لذا آيت الله خمينی روحى فداه كه خواسته هاى ملت ستم كشيده ايران را بيان مى كند، اين خواسته ملت كه ابتدا با شما مخالفت كرده اند... راستى آقاى بختيار ممكن است به اطلاع مردم برسانيد كه در چند روز حكومت ملى شما كه مى گوييد ارتش هم در اختيار شماست ، در سراسر ايران چند نفر كشته شده است . شما كه قيام ملت را بحق نشناخته ايد، پس چرا كشتار ادامه دارد. و اما اين كه گفته ايد كمونيستها اطراف معظم له در ايشان ادامه دارد. و اما اين كه گفته ايد كمونيستهاى اطراف معظم له در ايشان تاثير مى گذارند، كسى كه احتمال نمى دهد كه خود شما واقعا معتقد به اين حرف باشيد. خيلى جاى تعجب است ! شما كه ادعاى فهم وكياست داريد، چطور در طول قيام معظم له را نشناخته ايد و ندانسته ايد كه در افكار عاليه ايشان هيچ طايفه اى و جمعيتى بخصوص كمونيستها به هيچ وجه نمى توانند تصرفى كنند... آقاى بختيار از اشتباهات سلف خود عبرت بگيريد و در كارتان تجديد نظر كنيد تا دير نشده به طرف ملت برگرديد و پور ملت بشويد. (154)
به علاوه در روز 26 دى ماه ، هنگامى كه شاه ايران كشور را ترك كرد، روزنامه اطلاعات اين خبر را با تيترى خيلى درشت و روزنامه كيهان نيز با تيرى كوچك تر يعنى در نه ستون چاپ كردند. به دنبال انتشار اين خبر، مردم ضمن انجام تظاهرات ، به پايكوبى پرداختند. از روز 27 دى ماه به بعد، خبر بازگشت امام ره به ايران به طور وسيعى در مطبوعات كشور درج شد و پيرامون آن ده ها مقاله و گزارش و به رشته تحرير در آمد كه همگى در تاييد و تصديق نهضت اسلامى و رهبرى آن بودند؛ كه از آن جمله مى توان به اخبار و مقالات روزنك ، پيك خجسته اشاره كرد.
اين روزنامه در شماره همان روز يعنى 27 دى ماه مهم ترين تيتر خود را به امام ره اختصاص داده و مى نويسد: آيت الله العظمى خمينى تا پايان هفته آينده وطن مراجعت مى كند.
پيك خجسته همچنين طى مقاله مفصل به تشريح حوادث يك ساله گذشته از 17 دى ماه 1356 تا دى ماه 1357 مى پردازد و نوشتار خود را با تيترى تحت عنوان جرقه ، آتش ، خون ، اعتصاب آغاز مى نمايد. در اين مقاله روند حركت نهضت را به طور واقعى در خلال يك سال بررسى مى نمايد.
از آن جا كه چنين فرايندى در مطبوعات كشور مورد رضا و رغبت دولت جديد نيز نبود، آنها تصميم مى گيرند تا به بهانه مسائل امنيتى ، گردش آزادانه اخبار و اطلاعات را متوقف سازند تا بلكه در غياب مطبوعات آزاد، جريان انقلاب را خنثى كنند. بدين منظور، روزنامه نگارانى را كه از سوى ماموران فرماندارى نظامى دستگير شده بودند، در بند زندان نگه داشتند تا تهديدى براى مطبوعاتيان و آزادى قلم باشد. ليكن اين سناريو از طريق روشنگرى ها انقلابيون خنثى گشت و مقالات انتقاد آميزترى عليه رژيم و دولت بختيار در مطبوعات كشور انتشار يافت كه همه مورد توجه اقشار مختلف مردم قرار گرفتند. از اين پس بيانه ها و اعلاميه هاى امام و گروههاى مختلف به همراه مقالات گزارش و تفسيرهاى هيجان انگيز چنان در صفحات نشريات انعكاس مى يافتند كه روز به روز بر شدت تظاهرات مردمى عليه دولت افزوده مى شد؛ زيرا مطبوعات با شفافيت هر چه بيشتر تمامى ناگفته ها را بيان مى كردند، حتى مادامى كه براى اختلاف در روند نهضت تهديداتى عليه امام ره شكل گرفت روزنامه آينده گان كه در صفحه اول خود اين موضوع را انتشار داده بود، به نقل از خبرگزارى فرانسه مى نويسد:
... در 8 اكتبر 1987 تاريخ ورود آيت العظمى به نوفل شاتو، پيامهاى تلفنى ناشناس بى شمارى در تهديد رهبر شيعه به مرگ دريافت شده است (155)
از اين پس به وضوح موافقان انقلاب دريافتند كه مخالفان با اين اقدامات مى خواهند ترتيبى دهند كه امام و اطرافيانش به كندى عمل كنند تا آنها بتوانند با فرصت بيشتر مسير انقلاب را منحرف سازند؛ لذا به طور كلى مى توان گفت كه بخشى از روشنگرى هاى اذهان ، برآيند فعاليت آزادانه اى مطبوعات در مواجهه با وقايع كشور بوده است ، به طورى كه تقريبا اخبار موافق و مخالف را بيان مى داشتند. البته ، در اين ميان نيز گهگاه از سوى مردم و تظاهر كنندگان مورد انتقاد قرار مى گرفتند، كه خود اين مسئله نيز در جرايد انعكاس مى يافت . براى مثال ، روزنامه آيندگان در شماره روز دوم بهمن ، مطلبى را كه نشان از راهپيمايى اعتراض آميز مردم به روزنامه هاى آيندگان و كيهان بود انتشار داد. در اين مطلب آمده بود:
راهپيمايان با دادن شعار حزب فقط حزب الله ، رهبر فقط روح الله ...
تاكيد كرده اند كه اين اين فقط يك اخطار مسالمت آميز است و اگر مطبوعات به آن توجه نكنيد، روشهاى ديگرى آغاز خواهد شد. پس از اين امر يكى از اعضاى شوراى سردبيرى آيندگان در جمع راهپايان ، ضمن محكوم كردن هر اقدامى در راه تفرقه افكنى در نهضت ملت ايران ، نظرات روزنامه را در اين باره بازگو كرد. بخشى از متن قطعنامه راهپيمايان به اين شرح است :
اكنون كه انقلاب در آستانه پيروزى قرار گرفته است ، از بنيادى ترين مسئوليت هاى انقلابيون آفت زدايى نهضت و حفظ دستاوردهاى آن است .
بى شك نفاق ، انحراف ، به مردم پشت كردن ، در آميختن نهضت با شعارهاى بيگانه و فرصت طلبى از آفت هاى خطرناك نهضت به شمار مى روند. ما خواستار آنيم كه مطبوعات نقش روشن و قاطعانه اى در آفت زدايى آن داشته باشند و خود آفت زا نباشند.
متذكر مى شويم كه اكثريت كاركنان شريف و زحمتكش مطبوعات صادقانه و عاشقانه در خدمت نهضت اسلامى ملت ايران قرار دارند، و تنها معدودى از كاركنان اين موسسات هدف اصلى نهضت را نپذيرفته اند و انقلاب اصيل ما را باور ندارند، از اين رو ما دانشجويان دانشگاهها و مدارس عالى تهران مصرانه خواهان قطع اعمال نفوذ اين افراد در مطبوعات هستيم . (156)
بنابراين ، به خوبى روشن است كه موج عظيم تظاهرات مردمى به حدى بود كه در عين تاثير پذيرى از مطبوعات مستقل و آزادى خواه ، مراقب اوضاع و احوال حاكم بر مطبوعات كشور نيز بودند،، چرا كه به واسطه اى همين امواج حتى بخشى از مطبوعات واقع بين خارج از كشور هم تحت تاثير قرار گرفته ، همراه با خواسته هاى انقلابيون ايران طى طريق كرده اند؛ به طورى كه مجله اكسپرس - يكى از پرتيراژ مجلات فرانسه - در همان زمان ضمن چاپ عكس رنگى از امام ره در پشت جلد خود با مطلبى تحت عنوان مردى كه غرب را به لرزه درآورد، شرايط ايران را در رابطه با قيام مردم مورد تجزيه و تحليل قرار مى دهد. اين نشريه صراحتا مى نويسد: امام خمينى تحول عميقى در شيوه تفكر اسلام به وجود آورده ، تفكرى كه تاثير شگرفى در همه جنبش ها در ممالك اسلامى خواهد گذاشت ، به همين دليل اسرائيل به طور جدى از اين جنبش ترسيده است (157)
به هر حال ، فضاى حاكم مطبوعات كشور همان فضايى بود كه در سراسر كشور وجود داشت . بنابراين ، در پى اوج گيرى تظاهرات براى سرنگونى رژيم در 21 بهمن ، روزنامه ها اخبار نقاط مختلف كشور را درج كردند كه از اين رهگذر، چاپ عكس عده اى ارتشى در محضر حضرت امام خمينى ره در روزنامه كيهان ، روند حركت انقلاب را سريع تر ساخت و سرانجام نهضت اسلامى پس از پانزده سال مبارزه ، در روز 22 بهمن 1357 به بار نشست و جمهورى اسلامى استقرار يافت .
پی نوشت
152- تهديدهاى تلفنى عليه آيت الله العظمى خمينى . آيندگان 2 بهمن 1357
153- آقاى بختيار مطبوعات ايران مزدور نيستند. نور خراسان 14 بهمن 1357
154- نامه سرگشاده آيت الله خوانسارى به نخست وزير ، اطلاعات ، 24 دى 1357
155- تهديدهاى تلفنى عليه لله العظمى خمينى آيندگان ، 2 بهمن 1357
156- راهپيمايى اعتراض آميز به آيندگان و كيهان روزنامه آيندگان ، 2 بهمن 1357
157- امام خمينى مردى كه غرب را به لرزه در آورد نور خراسان ، 14 بهمن 1357


نوشته شده در   پنجشنبه 13 بهمن 1390    
PDF چاپ چاپ