سه شنبه 1 آبان 1397 - 14 صفر 1440 - 23 اکتبر 2018
اوقات شرعی 
 
حقوق فرزندان ؛ فصل هفتم : فرزند و جامعه 1- برخوردهاى اجتماعى فرزندان/ ب
کد مطلب:32492
تاریخ مطلب:جمعه 23 مرداد 1394
اخلاقت را با همه مردم خوب كن / لقمان به فرزندش فرمود : فرزندم ! مبادا بى قرار و بد اخلاق و كم حوصله باشى ، زيرا با داشتن اين خصلتها هيچ دوستى برايت باقى نمى ماند، نفس خود را وادار تا در امور صبر و حوصله داشته باشد، همچنين در رفع مشكلات برادرانت صبر و تحمل به خرج بده و با تمام مردم اخلاقى نيك داشته باش . فرزندم ! اگر هم نتوانى با خويشاوندانت پيوند داشته باشى و بر برادرانت لطف و احسان كنى ، امام هرگز خوش خلقى و گشاده رويى را از كف منه ، زيرا ...
حقوق فرزندان ؛ فصل هفتم : فرزند و جامعه 1- برخوردهاى اجتماعى فرزندان/ ب
برخى از اين سنتهاى نيكو عبارتند از:
داشتن برخورد سالم
لقمان حكيم به فرزند خود گفت : يا بنى ابدء الناس بالسلام و المصافحه قبل الكلام .(461)
فرزندم ! قبل از آنكه با مردم سخن آغاز كنى ، تو خود در سلام كردن و مصافحه نمودن پيشقدم شو.
زبان سرخ سر سبز مى دهد بر باد
همچنين لقمان به فرزند خود فرمود: يا بنى من لايكلف لسانه يندم .(462) فرزندم ! هر كس زبانش را به مشقت نيندازد و حفظ نكند، پشيمان مى گردد.
از درشتى با مردم پرهيز كن
امير مؤ منان (عليه السلام ) ضمن وصيتى به امام حسن مجتبى فرمود: قولوا للناس حسنا كما اءمركم الله .(463)
با مردم به نيكويى سخن بگوييد همان گونه خداوند شما را بدان امر كرده است .
على - عليه السلام - به فرزند خود امام حسين (عليه السلام ) مى فرمايد: و اءعلم اءى بنى انه من لانت كلمته وجبت محبته .(464)
بدان فرزندم ! هر كس كه سخنش نرم و شيرين گردد، مهر و محبت ش بر همگان ضرورت يابد.
اخلاقت را با همه مردم خوب كن
لقمان به فرزندش فرمود: يا بنى اياك و الضجر و سوء الخلق و قله الصبر. فلا يستقيم على هذه الخصال صاحب ، واءلزم نفسك التؤ ده فى امورك و صبر على مؤ ونات الاخوان نفسك و حسن مع جميع الناس خلقك ، يا بنى ان عدمك ما تصل به قرابتك و تتفضل به على اخوانك ، فلا يعدمنك حسن الخلق و بسط البشر، فانه من اءحسن خلقه ، اءحبه الاءخيار و جانبه الفجار.(465 )
فرزندم ! مبادا بى قرار و بد اخلاق و كم حوصله باشى ، زيرا با داشتن اين خصلتها هيچ دوستى برايت باقى نمى ماند، نفس خود را وادار تا در امور صبر و حوصله داشته باشد، همچنين در رفع مشكلات برادرانت صبر و تحمل به خرج بده و با تمام مردم اخلاقى نيك داشته باش .
فرزندم ! اگر هم نتوانى با خويشاوندانت پيوند داشته باشى و بر برادرانت لطف و احسان كنى ، امام هرگز خوش خلقى و گشاده رويى را از كف منه ، زيرا هر كسى اخلاق خود را نيكو گرداند خوبان او را دوست خواهند داشت و بدكاران از او دورى خواهند گزيد.
بد اخلاقى موجب پراكنده شدن دوستان
على (عليه السلام ) به فرزند خود محمد حنفيه فرمود: اياك والعجب و سوء الخلق و قله الصبر فانه لايستقم لك على هذه الخصال الثلاث صاحب ولايزال لك عليها من الناس مجانب .(466)
مبادا به خودبينى و بد اخلاقى وبى صبرى مبتلا شوى زيرا با اين صفات هيچ دوستى برايت باقى نمى ماند و پيوسته تعدادى از مردم از تو كناره مى گيرند.
دريغ ورزيدن بهتر از بداخلاقى است
على - عليه السلام - به فرزند خود امام حسن مجتبى فرمود: و لبعض ‍ امساكك على اءخيك مع لطف خير من بذل مع جنف .(467)
بى ترديد اگر با لطف و مهربانى چيزى را از برادرت دريغ دارى ، بهتر از آن است كه با روى ترش چيزى به او بدهى .
فخر نفروش و تكبر نكن
على (عليه السلام ) به فرزند خود امام حسين فرمود: من تكبر عن الناس ‍ ذل .(468)
هر كس بر مردم گردن فرازى كند، زبون گردد.
جدال و خصومت نداشته باش
حضرت سليمان - عليه السلام - به فرزند خود مى فرمود: ((يا بنى اياك والمراء فانه ليست فيه منفعه و هو يهيج بين الاخوان العداوه .(469 )
فرزندم ! مبادا جدال كنى ، زيرا هيچ سودى به حال تو ندارد، علاوه بر اين كه موجب دشمنى بين برادران هم خواهد شد.
پرهيز از استهزا و تحقير ديگران
على (عليه السلام ) به فرزند امام حسن مجتبى مى فرمايد: يا بنى لاتستخفن برجل تراه اءبدا، ان كان اكبر منك فعد اءنه اءبوك و ان كان منك فهو اءخوك ، و ان كان اءصغر منك فاحسب انه ابنك .(470)
فرزندم ! هيچگاه (در برخوردهايت ) كسى را تحقير مكن زيرا او يا بزرگ تر از توست كه بايد او را به جاى پدر خود به حساب آورى و يا همانند توست كه برادرت مى باشد و يا كوچك تر از توست كه بايد او را فرزند خود محسوب كنى .
كسى را تحقير نكن شايد او ولى الله باشد
آبى در كتاب نثر الدرر از امام باقر (عليه السلام ) نقل مى كند كه آن حضرت به فرزند خود امام جعفر صادق - عليه السلام - فرمود: ان الله خباء ثلاثه اشياء فى ثلاثه اءشياء خباء رضاه فى طاعته فلا تحقرن من الطاعه شيئا فلعل رضاه فيه . و خباء سخطه فى معصيته فلا تحقرن من المعصيه شيئا فلعل سخطه فيه ، و خباء اولياءه فى خلقه فلا تحقرن اءحدا فلعل الولى ذلك .(471)
خداوند سه چيز را در سه چيز پنهان كرده است : 1- رضاى خود را در طاعتش پنهان ساخته پس هيچ طاعتى را حقير و كوچك مشمار شايد كه رضاى خدا در همان باشد. 2- خشم خود را در نافرمانى اش پنهان كرده پس ‍ هيچ معصيتى را كوچك مشمار كه شايد خشم خدا در همان باشد. 3- اولياى خودش را در ميان بندگانش پنهان كرده پس هيچ كسى را تحقير مكن كه شايد او ولى خدا باشد.
شخص مبتلا و مريض را مسخره نكن
لقمان حكيم به فرزند خود فرمود: يا بنى لاتشمت بالموت و لاتسخر بالمبتلى و لاتمنع بالمعروف .(472)
فرزندم ! مرگ را شماتت مكن ، شخص بيمار را مسخره منما و از كارهاى خير خوددارى مورز.
تعارف بيجا نكن
درباره امام صادق (عليه السلام ) نقل است كه : اتاه مولى له فسلم عليه و معه ابنه اسماعيل فسلم عليه و جلس فلما انصرف اءبو عبد الله انصرف معه الرجل ، فلما انتهى اءبو عبد الله الى باب داره و ترك الرجل و قال له ابنه اسماعيل يا اءبه اءلا كنت عرضت عليه الدخول فقال يكن من شاءنى ادخاله ، قال فهو لم يكن يدخل ، قال : يا بنى انى اكره ان يكتبنى الله عراضا.(473)
يكى از ياران امام صادق (عليه السلام ) نزد آن حضرت آمد و سلام كرد و به اسماعيل فرزند امام نيز كه آنجا بود سلام كرد و نشست . اندكى بعد امام آنجا را ترك گفت و آن مرد نيز با او همراه شد. زمانى كه امام بدر خانه خويش ‍ رسيد، از آن مرد جدا شد اسماعيل به حضرت گفت پدر جان آيا نمى خواستى او را براى ورود به خانه تعارف كنى ؟ امام فرمود: آمادگى پذيرايى او را نداشتم . اسماعيل گفت : او كه داخل خانه نمى آمد. امام فرمود: فرزندم ، من دوست نمى دارم كه خداوند بر من عيب و خللى بنويسد.
گذشت داشته باش
على (عليه السلام ) به فرزند خود امام حسن فرمود: واقبل عذر من اعتذر اليك واقبل العفو من الناس .(474)
عذر كسى را كه از تو پوزش بخواهد بپذير، و پذيراى عفو و گذشت از مردم باش .
على بن جعفر از برادر بزرگوار خود امام كاظم (عليه السلام ) چنين روايت كرده است : اءخذ اءبى بيدى ثم قال : يا بنى ان اءبى محمد بن على اءخذ بيدى كما اءخذت بيدك قال : و ان اءبى على بن الحسين اءخذ بيدى و قال : يا بنى ... و ان شتمك رجل عن يمينك ثم تحول الى يسارك واعتذر اليك فاقبل منه .(475)
پدرم دست مرا گرفت و فرمود: فرزندم ! پدر من امام باقر - روزى - دست مرا گرفت همانگونه كه من دست تو را گرفته ام و به من فرمود: پدرم على بن الحسين (عليه السلام ) دست مرا گرفت و فرمود:... اگر شخصى كه در طرف راستت نشسته بود و به تو دشنام داد و سپس به سمت چپ تو رفت و پوزش خواست ، عذر او را بپذير.
حفظ اسرار ديگران
از ديگر مسائل مهمى كه فرزند بايد در روابط اجتماعى خود با ديگران رعايت كند مساءله حفظ اسرار برادران و دوستان خود مى باشد كه بى احترامى و بى وفايى به دوستان و سبب ضعف روابط دوستانه و بلكه مايه سلب آبرو و حيثيت خويشتن است .
على (عليه السلام ) به امام حسن فرمود: ... ولاتذع سره و ان اءذاع سرك .(476)
اسرار دوستت را فاش مكن اگر چه سر تو را فاش كرده باشد.
على (عليه السلام ) به امام حسين فرمود: و من هتك حجاب غيره انكشفت عورات بيته .(477)
هر كس پرده (آبرو و شخصيت ) ديگرى را پاره كند، عيبهاى خانواده خودش هويدا گردد.
پرهيز از ظلم به ديگران
ظلم و ستم از گناهان كبيره است ظلم به ديگران موجب سلب آرامش و امنيت جامعه مى شود و حد و مرزهاى روابط و حقوق اجتماعى افراد را به هم مى ريزد و منشاء نابسامانيهاى عظيمى مى گردد.
كودكان بايد در خانواده و از رفتارهاى والدين ياد بگيرند كه به حقوق ديگران و شخصيت آنها و مال و ثروت و متعلقات آنها احترام بگذارند. و حق هيچ كسى را ضايع نكنند، اگر چه بسيار ناتوان باشد وتوان و زبان دفاع از حق خويش را نداشته باشد. مخصوصا در دوره كودكى و نوجوانى از هر گونه آزار و اذيت ديگران بپرهيزند و ناخشنودى و رنج ديدن ديگران را رنج و ناراحتى خود و ناخشنودى حق تعالى بدانند.
ابوحمزه ثمالى از امام باقر (عليه السلام ) نقل مى كند: لما حضرت على بن الحسين الوفاه ضمنى الى صدره ثم قال : يا بنى اوصيك بما اءوصانى به اءبى حين حضرته الوفاه ، و بما ذكر ان اءباه اءوصاه به فقال يا بنى : اياك و ظلم من لايجد عليك ناصرا الا الله .(478)
هنگامى كه پدرم در آستانه رحلت بود مرا به سينه اش چسبانيد و فرمود: فرزندم ! تو را سفارش مى كنم به آنچه كه پدرم در حال احتضار بمن سفارش ‍ فرمود و اين وصيتى بود كه پدرانش نيز به آن سفارش كرده بودند، سپس ‍ امام فرمود: فرزندم مبادا بر كسى كه جز خدا ياورى نمى يابد ستم روا دارى .
فقر و تنگدستى بهتر از طغيان و ظلم است
لقمان حكيم به فرزند خود فرمود: يا بنى الفقر خير من اءن تظلم و تطغى .(479)
فرزندم ! فقر و بيچارگى بهتر از آن است كه نسبت به ديگران طغيانگرى و تعدى كنى .
لقمان به فرزند خود فرمود: يا بنى لاترث لمن ظلمته و لكن ارث لسوء ما جنيته على نفسك و اذا دعتك القدره الى ظلم الناس فاذكر قدره الله عليك .(480)
فرزندم ! براى كسى كه به او ستم كرده اى گريه و زارى مكن ؛ بلكه بر جنايتى كه بر نفس خود روا داشته اى گريه كن . و هرگاه قدرت و مقام تو را به ظلم و ستم بر مردم متمايل سازد به ياد آور قدرتى را كه خداى متعال بر تو دارد.
پرهيز از دشمنى با مردم
على (عليه السلام ) به امام حسن (عليه السلام ) مى فرمايد: يا بنى بئس ‍ الزاد الى المعاد العدوان الى العباد.(481)
فرزندم ! بدترين توشه براى آخرت دشمنى با بندگان خداست .
لقمان حكيم به فرزند خود مى گويد: يا بنى لاتكالب الناس فيمقتوك و لا تكن مهينا فيذلوك و لا تكن حلوا فاكلوك و لا مرا فيلفظوك .(482 )
فرزندم ! بر سر دنيا با مردم جنگ و ستيز مكن كه كينه و نفرت تو را به دل خواهند گرفت و به كسى اهانت مكن كه تو را خوار و بى مقدار سازند و نه (چنان ) شيرين باش كه تو را بخورند و نه (چنان ) تلخ ، كه تو را به دور افكنند.
پرهيز از مقابله به مثل
همواره روش معصومين (عليه السلام ) بر اين بوده كه در برابر ستم و يا اسائه ادب ديگران مقابله به مثل نمى كردند مگر آنجا كه احكام الهى مورد بى اعتنايى قرار گيرد. اما در آنچه كه مربوط به مسائل شخصى مى شد، گذشت داشتند چرا كه در عفو و گذشت لذتى مى يافتند كه در انتقام نيست .
على (عليه السلام ) به امام حسن (عليه السلام ) فرمود: و لا تطلبن مجازاه اءخيك و ان حثا التراب بفيك .(483)
فرزندم ! در پى انتقامجويى از برادرت مباش گرچه به دهانت خاك بپاشد.
على (عليه السلام ) به فرزند خود امام حسن (عليه السلام ) مى فرمايد: واءطع اءخاك و ان عصاك وصله و ان جفاك .(484) و از برادرت اطاعت كن گر چه نافرمانى تو را كرده باشد و با او پيوند داشته باش اگر چه به تو جفا كرده باشد.
على (عليه السلام ) به امام حسن (عليه السلام ) مى فرمايد: احمل نفسك مع اءخيك عند صرمه على الصله ، و عند صدوره على اللطف والمسئله و عند جموده على البذل تباعده على الدنو، و عند شدته على اللين و عند جرمه على الاعتذار حتى كانك له عبد و كاءنه ذو نعمه عليك و اياك ان تضع ذلك فى غير موضعه او تفعله بغير اءهله .(485)
چون برادرت از تو ببرد خود را وادار به پيوند با او كن ، و چون ازتو روى گرداند به لطف و مهربانى و درخواست ارتباط و دوستى با او روى آور. و هنگامى كه خست و بخل نشان دهد تو بخشش و احسان كن . و چون دورى كند تو نزديك كن و چون نسبت به تو درشتى ورزد تو نرمش كن ، و چون نسبت به تو خطايى مرتكب شود، از او عذر خواهى كن ، به صورتى كه گويا تو بنده او هستى و او ولى نعمت تو است ، و مبادا اين خوشرفتارى را نا به جا به كارگيرى و با كسى كه اهل آن نيست چنين رفتار كنى .
امانتدارى
از صفات پسنديده هر كس امانتدارى اوست . امانت دارى به مردم جامعه اعتماد و آرامش مى بخشد، وقتى همه به هم اعتماد داشتند و بدبينى ها از ميان رفت ، زندگى شيرين مى شود و مردم بيش از پيش به يكديگر كمك مى كنند.
از امام كاظم (عليه السلام ) روايت است كه به فرزند خود فرمود: يا بنى اءد الاءمانه يسلم لك دنياك و اخرتك ، و كن اءمينا تكن غنيا.(486)
فرزندم ! امانت را به صاحبش برگردان تا دنيا و آخرتت سالم بماند و امانتدار باش . تا توانگر و بى نياز گردى .
حضرت على (عليه السلام ) به فرزند خود امام حسن مجتبى (عليه السلام ) فرمود: ولاتخن من ائتمنك وان خانك .(487)
فرزندم ! به كسى كه تو را امين شمرده خيانت مكن اگر چه به تو خيانت كرده باشد.
لقمان حكيم به فرزند خود گفت : يا بنى اياك ان تستدين فتخون من الدين .(488)
فرزندم ! مبادا از ديگران وام بگيرى ، سپس در اداى آن خيانت كنى .
پيشى جستن به انجام كارهاى خير
زمانى فرزند شما شيرينى و لذت زندگى دسته جمعى را درك مى كند كه به يارى همنوعان خود بشتابد و به كمبودهاى زندگى آنان رسيدگى كند و غم و غصه برادران خود را از دل آنها بزدايد.
اينك اين وظيفه بر دوش شما پدران و مادران است كه فرزندان خود را با كارهاى خير و تعاون و همكارى با ديگر برادران مسلمان آشنا و تشويق بنماييد.
قرآن مجيد و كلام معصومين (عليهم السلام ) و همچنين سيره آن بزرگواران تاءكيد بسيارى بر آن مساءله دارند.
امير مؤ منان با دست خويش قنات حفر مى كرد، نخلستان پرورش مى داد، و همه را در راه خدا بين فقراء تقسيم مى نمود. خود و فرزندانش شبانه به صورت ناشناس در خانه فقراء را مى كوبيدند و نان و غذا به آنان مى رساندند. قرآن مجيد مى فرمايد: و تعاونوا على البر والتقوى و لاتعاونوا على الاثم والعدوان .(489)
در راه نيكى و تقوا به يكديگر كمك كنيد، و بر گناه و دشمنى هميارى نداشته باشيد.
مرازم بن حكيم از امام صادق (عليه السلام ) نقل مى كند كه پدرم مى فرمود: اذا هممت بخير فبادر فانك لاتدرى ما يحدث .(490)
اگر اراده كردى كار خيرى انجام دهى فورا انجام بده زيرا نمى دانى چه اتفاقى رخ مى دهد.
على بن جعفر از برادرش امام موسى كاظم (عليه السلام ) چنين نقل مى كند: اءخذ اءبى بيدى ثم قال : يا بنى ان اءبى محمد بن على اءخذ بيدى كما اخذت بيدك و قال : ان اءبى على بن الحسين اءخذ بيدى و قال يا بنى افعل الخير الى كل من طلبه منك ، فان كان من اءهله فقد اءصبت موضعه و ان لم يكن من اءهله كنت اءنت من اءهله .(491)
(روزى ) پدرم دست مرا گرفت و فرمود: فرزندم ! پدرم محمد بن على همچنانكه دست تو را گرفته ام دست مرا گرفت و فرمود: پدرم على بن الحسين (امام باقر (عليه السلام ) ) دست مرا گرفت و فرمود: فرزندم ! هر كس از تو كار خيرى خواست برايش انجام ده ، اگر او اهل آن باشد تو به مقصود رسيده اى ، و اگر اهلش نباشد، تو خود شايسته و اهل آن خواهى بود.
امام صادق (عليه السلام ) به فرزند خود مى فرمود: يا بنى اجعل معروفك فى اءهله و كن فيه طالبا لثواب الله ، و كن مقتصدا، ولاتمسكه تقتيرا و لاتعطه تبذيرا.(492)
فرزندم نيكى و احسان خود را به اهل آن بكن و در اين كار جوياى رضا و ثواب الهى باش ، در كارهاى خير معتدل باش ، نه بشدت امساك و خست نشان ده و نه اسراف و تبذير كن .
461- اختصاص مفيد، ص 333.
462- همان مدرك .
463- تحف العقول ، ص 195.
464- تحف العقول ، ص 87.
465- بحار الاءنوار، ج 13، ص 419.
466- مستدرك الوسائل ، ج 1، ص 136.
467- بحارالاءنوار، ج 74، ص 209.
468- تحف العقول ، ص 84.
469- مجموعه ورام ، ص 340.
470- كنز العمال ، ج 16، ص 217.
471- بحار الاءنوار، ج 75، ص 187 و 27؛ كشف الغمه ، ج 2، ص 360.
472- مجموعه ورام ، ص 421.
473- بحار الاءنوار، ج 75، ص 457.
474- كنزالعمال ، ج 16، ص 269.
475- مجموعه ورام ، ص 351؛ وسائل الشيعه ، ج 11، ص 528.
476- بحار الاءنوار، ج 74، ص 208.
477- تحف العقول ، ص 84.
478- بحارالاءنوار، ج 75، ص 308؛ مجموعه ورام ، ص 366؛ تحف العقول ، ص 251.
479- اختصاص مفيد، ص 332.
480- بحار الاءنوار، ج 13، ص 426؛ مجموعه ورام ، ص 422.
481- تحف العقول ، ص 86.
482- الاختصاص ، 333.
483- بحار الاءنوار، ج 74، ص 209.
484- تحف العقول ، ص 82؛ كنزالعمال ، ج 16، ص 182، با اندكى تفاوت (ارحم اخاك ).
485- بحارالاءنوار، ج 74، ص 209.
486- بحارالاءنوار، ج 75، ص 117 و ج 13، ص 416؛ مجموعه ورام ، ص 421.
487- بحار الاءنوار، ج 74، ص 208.
488- الاختصاص ، ص 332.
489- مائده (5) آيه 2.
490- وسائل الشيعه ، ج 1، ص 84.
491- وسائل الشيعه ، ج 11، ص 528؛ تحف العقول ، ص 290؛ مجموعه ورام ، ص 351.
492- بحار الاءنوار، ج 13، ص 420.
برای مشاهده سایر مطالب مرتبط ،مطلب مورد نظر خود را از لیست کشویی زیر انتخاب نموده و دکمه مشاهده را کلیک نمایید
نوشته شده در   جمعه 23 مرداد 1394  ساعت  00   توسط   حسین شاهد خطیبی
PDF چاپ ارسال برای دوستان بازگشت
نظرات شما :
نام :
نام خانوادگی :
  ایمیل :
 
لطفا کد نمایش داده شده در تصویر را وارد نمایید
نظر خود را درباره این مطلب بیان بفرمائید