جمعه 28 تير 1398 | Friday, 19 July 2019
 منوی اصلی
 
اوقات شرعی 
 
تاریخ : جمعه 26 آذر 1395     |     کد : 36031

ازدواج و رسالت اطرافیان درباره نسل جوان

مجموعه فعالیت های فکری ـ فرهنگی و اجتماعی که اطرافیان نسل جوان باید به طور جدی در پی انجام آن باشند، عبارت است از : 1. توجیه «اهمیّت شناخت» و ارائه «راههای شناخت» نوجوانان و جوانان ایران زمین از ویژگی های والایی بهره مندند که از آن میان، عدالت محوری، دانش دوستی و حق گرایی است. هرگاه مسئولان، والدین و دیگر دست اندرکاران امور جوانان، در جای خود وظایف خویش را انجام دهند و به ارائه حقایق و بایسته ها و شایسته ها بپردازند، بی شک نسل جوان ما با جان و دل می پذیرد و هرگز «سرعت» را برتر از «دقت» و یا «احساس» را حاکم بر «عقل و منطق» نمی نماید. ...

خانواده ، جوان و ازدواج
ازدواج و رسالت اطرافیان درباره نسل جوان

اولیاء ، مربیان و مبلغان ، رسالتی سخت و سنگین درباره اراده و اقدام جوانان نسبت به ازدواج دارند ، زیرا تأثیر مثبت یا منفی این انتخاب و اقدام ، گاه بیش از پنجاه سال به طور پیدا و دهها و صدها سال به طور پنهان و ناپیدا احساس می شود.
مجموعه فعالیت های فکری ـ فرهنگی و اجتماعی که اطرافیان نسل جوان باید به طور جدی در پی انجام آن باشند، عبارت است از :
1. توجیه «اهمیّت شناخت» و ارائه «راههای شناخت»
نوجوانان و جوانان ایران زمین از ویژگی های والایی بهره مندند که از آن میان، عدالت محوری، دانش دوستی و حق گرایی است. هرگاه مسئولان، والدین و دیگر دست اندرکاران امور جوانان، در جای خود وظایف خویش را انجام دهند و به ارائه حقایق و بایسته ها و شایسته ها بپردازند، بی شک نسل جوان ما با جان و دل می پذیرد و هرگز «سرعت» را برتر از «دقت» و یا «احساس» را حاکم بر «عقل و منطق» نمی نماید.
گام نخست وظایف اطرافیان ارائه دلایلی محکم و متین درباره ارزش مطالعه، شناخت، تحقیق و بررسی درست و دقیق درباره شریک زندگی آینده است، که این امر بسیار مهم، بنیان یک زندگی بالنده و پاینده خواهد بود. بی آنکه «بیراهه ها» جایگزین «راهها» گردد و آسیب هایی همچون وسواس، افراط، یک سونگری و یا توقعات خیالی و رؤیایی جایگزین حقایق و واقعیات روز گردند و یا غفلت، احساس و هوس بر عقل و اندیشه ما تسلط یابند که در این مسیر حساس، یک لحظه غفلت، یک عمر پشیمانی به دنبال خواهد داشت:
نقش و نگار هوس، موج سراب است و بس ... چند بر آب روان، صنعت روغن برید؟!(1)
شیوه های شناخت همسر
الف) مشورت با افراد فهیم و امین
هر یک از ما با هر قدرت عقلی و وسعت علمی به هر حال «یک نفر» هستیم و صاحب عقل و خردی محدود. مشورت یعنی پیوند عقل های دیگران با عقل خود، راههای تیره و تار را روشن و مسیرهای دور و دراز را نزدیک می سازد؛ همان گونه که خلبان با گفتگو با برج مراقبت بهترین گزینه را درمی یابد و به سلامت به مقصد می رسد و می رساند.
در این میان یافتن «مشاور»، حساسیّت بسیاری دارد تا ضرر و زیان آن بیش از سود نشود.
«دیانت» یا خداترسی و خدامحوری، «درایت» یا آگاهی و هوشیاری در زندگی، «حرّیت» یا آزادی و آزادگی در ارائه نظرات بی هیچ ترس و مصلحت اندیشی، «دلسوزی و حفظ امانت» نسبت به سخنان مطرح شده، همه و همه جوان را در شناخت همسر آینده مدد می رساند.
البته کمال و جمال این مشورت آن است که تصمیم نهایی و سخن آخرین از سوی جوان مطرح شود؛ بی آنکه شتابی در تصمیم یا کندی در اراده و تصویب صورت گیرد.
ب) بهره مندی از واسطه یا معرّف
ناگفته پیداست هرگاه هدف معرّف تنها «پیوند» باشد، خطرات و ضایعات این شیوه بیش از حسنات و برکات آن است، اما اگر «پیوندی حکیمانه و آگاهانه» با توجه به جوانب مختلف افراد و خانواده ها صورت گیرد، «نیّت» و «عمل» هر دو خیر و خوب خواهد بود، بی آنکه «نیّت» خیر باشد و «عمل» شرّ.
ج) تحقیق و بررسی تمام عیار
در راه تحقیق باید جزئیات را بررسی کرد و داده های مختلفی به دست آورد، سپس هر یک را کنار هم چید و درباره آنها تفکر و مشورت کرد تا جزئیات امور، انسان را به کلیات و نتیجه نهایی برساند. «بررسی احوال و صفات اقوام ونزدیکان فرد» راهی است مطمئن که ما را به طور نسبی به تصمیمی معقول هدایت می کند. همان گونه که امام علی (ع) به برادر خود عقیل این شیوه را پیشنهاد کرد و پس از تحقیق عقیل «فاطمه کلابیه» یعنی امّ البنین انتخاب گردید.
این معیار، راهنما و راهگشای خوبی در امر تحقیق است، زیرا شاخ و برگ ها از ریشه ها تغذیه می شوند و صفات و روحیات فرزندان همانند پدران و مادران و اجداد می گردد. از این رو پیشوایان دین گاه امر به ازدواج با گروهی خاص می کردند و دلیل آن را عفت مردان شان بیان می نمودند.
در این راه، «تحقیق از دوستان نزدیک فرد»، «معلمان و مدیران» و حتّی «دشمنان» شخص در چینش یکایک اطلاعات و نتیجه گیری نهایی مفید و مؤثر و گاه حیاتی است.
د) فرستادن پیک
فرستادن نماینده، پیک یا سفیری که آشنا با معیارهای ما باشد وبا کمک تجربه، عقل و اندیشه و خیرخواهی و حفظ امانت، نظر خود را منتقل نماید. گامی مهم در
شناخت ما محسوب می شود، بی آنکه دخالتی مستقیم در ارائه نظر نهایی داشته باشد.
ه) نوشتن نامه، ضبط صدا در نوار و یا بیان معیارها در فلیم
نوشتار و گفتار صادقانه، محترمانه و همسو با معیارهای اخلاقی گامی مؤثر در نزدیک کردن تصمیم نهایی است و علاوه بر به کارگیری «احساس و عاطفه»، «عقل و اندیشه» انسان را تقویت می نماید، همان گونه که دیدن «عکس» در شناخت ظاهری مؤثر است. به شرط آنکه تنها به افزایش شناخت و دستیابی به تصمیم نهایی کمک کند، و هیچ گونه فریب، حیله ویا زیان اخلاقی در آن دیده نشود.
و) گفتگوی مستقیم
تا فرد سخن نگفته باشد
عیب و هنرش نهفته باشد
شیوه های پیشین شناخت، در جای خود مفید و حتّی ضروری است امّا گفتگوی رو در رو، همراه با دیدن سیمای هم و شنیدن سخنان، آرا و ایده های معمولی یا مهم همدیگر، نشان دهنده بسیاری از معیارهای مورد توجه در زندگی مشترک است. چنانکه امیر مؤمنان علی (ع) فرمود:
«ما اَضمَراحدٌ شیئا اِلا ظَهَر فی فلتات لسانه و صفحات وجهه؛(2)
انسان هر چه را در دل و درونش پنهان سازد، از لغزش های زبان و حالت های چهره اش نمایان می شود!» این ویژگی روانی با مذاکرات دقیق و زیرکانه و یا با فاصله زمانی بین جلسات به خوبی خود را نشان می دهد، بخصوص اگر یک سؤال با عبارات مختلف چندین بار مطرح شود، با شگردهای خاصی، تفاوت یا تناقض پاسخ ها آشکار می گردد.
البته گاهی در انجام این گفتگو موانعی همچون مخالفت برخی پدران یا مادارن مشاهده می شود، که در این هنگام بیان آثار سازنده این شیوه و حفظ حریم اخلاقی و یا شرعی می تواند گفتگویی همراه با آرامش درون و احساس پاک، به دور از اضطراب و تعصبات بی جا پدید آورد.
«موضوع سخن» طرفین بنا بر میزان اهداف مادی یا آرمان های الهی گزینش می شود، امّا تشریح خط مشی زندگی آینده، بیان صادقانه صفات روحی و اخلاقی، توضیح خواسته ها و انتظارات طرفین از یکدیگر و ارائه شیوه های رفت و آمدهای فامیلی و دید و بازدیدهای اجتماعی، بسیاری از تنش ها و اختلافات سلیقه ای و رفتاری را کاهش یا تعدیل می سازد.(3)
ناگفته پیداست که در هفته ها و ماههای آغازین زندگی مشترک گاه و بی گاه اختلاف نظرها و اصطکاک هایی بین عروس با داماد یا خانواده او و یا بین داماد و خانواده عروس رخ می دهد که طبیعی و قابل پیش بینی است. نکته پایانی این فراز را به موضوع «نگاه طرفین به همدیگر» اختصاص می دهیم. نخست آنکه، «دیدن» مقدمه «پسندیدن» است و گاه راهی که نگاه انسان می پیماید، دهها مشورت، واسطه و گفتگوی مستقیم نخواهد پیمود که:
با صد زبان چگونه شود یک زبان طرف
گفتار لب، به چشم سخنگو نمی رسد(4)
اما میزان و معیار این نگاه به صورت، گیسوان و دست ها آن هم به طور معقول و در حد معمول، آن است که «هیچ لذّت و کامجویی در آن وجود نداشته باشد(5) و در حقیقت نگاه، گام پایانی جهت تحقق ازدواج باشد نه جنبه مقایسه ای و ...»
2. شناخت، امر دفعی و آنی یا پدیده ای تدریجی و پویا؟!
آشنا شدن با «واقعیات»، بسیاری از دل مشغولی ها و دغه غه های انسان را کاهش می دهد. یکی از این واقعیّات آن است که بدانیم انسان ها موجوداتی لایه لایه و پیچیده هستند و شناخت هر یک هرگز به صورت آنی یا دفعی و مقطعی نیست، بلکه پدیده ای پویا است که در گذر زمان شکلی کامل و جامع می یابد، از این رو بسیاری از نگاههای منفی یا گمان های نادرست در اثر آشنایی بیشتر دگرگون می شوند و برخی از بی علاقگی های آغاز، به عشق و محبّت بسیار می انجامد.
«توجه» به راههای شناخت که در بخش پیشین بدان ها اشاره کردیم، کاری بایسته و شایسته است امّا «توقع» شناختی تمام عیار و جامع، غیر معقول و حتّی غیر ممکن است.
3. مراحل شناخت یکدیگر
اطرافیان جوان باید مراحل شناخت طرفین را در سه مرحله توضیح دهند تا هر یک به دور از احساسات زودگذر و یا هیجانات آغازین زندگی، منتظر شناخت بیشتر و آرامش عمیق تر و بهتری باشند.
این مراحل، شناخت قبل از ازدواج (که در بخش اوّل بدان اشاره کردیم)، شناخت در ایّام پر خاطره و شیرین نامزدی و به تعبیر صحیح تر دوران عقد و شناخت پس از ازدواج با تشکیل زندگی است که هر مرحله مکمّل مرحله قبلی خواهد بود، زیرا در گذر ایّام، سن شان بیشتر، تجربیات او افزون تر و حالت «کمال عقل» در وی بهتر می شود و با فروکش کردن شعله احساسات، حکمت و درایت فرد افزایش می یابد.
4. ارائه الگوهای موفق و متعالی
خانواده های فهیم با ارائه الگوهای ارزشمند چشم اندازهای ارزنده ای از زوج موفق در مقابل چشمان جوانان خویش می گشایند تا روزمرّگی و سطحی نگری یا عوام گونگی گریبان عزیزان آنان را نگیرد و خوشی های عادی و هادی زندگی، آینده نگری و کمال یابی را از آنان نرباید.
الگو، مدل یا راهنمای عملی چیزی است که در اثر «کمال گرایی» انسان مفهوم می یابد و آدمی را از درون به گرایش نسبت به صفات عالی و ارزشی و گریز از صفات زشت و زیانبخش فردی و اجتماعی هدایت می کند تا پس از چندی «همانندسازی»، استعدادهای را کد را روان، اندیشه های شایان را تنظیم و پر توان و زندگی زوج را همراه با تعالی روح و روان و کمال و تکامل گرداند و این رخدادی خجسته و مبارک است که امتیاز زندگی والا و بالا محسوب می شود و انسان را به این باور می رساند که:
هزار آیینه حیرت در قفس کرده است طاووست جهانی چشم گشاید تو گر یک بال بگشایی(6)
5. تقویت فرهنگ ساده زیستی
تقویت «فرهنگ ساده زیستی» در اندیشه نسل جوان ـ به دور از هر گونه شعار، عوام فریبی و یا نفاق فکری و عملی ـ تشکیل خانواده را سهل و آسان می نماید و زنجیرهای بردگی و بندگی «تجمل گرایی»، «تفاخر» و «خودبرتربینی» را می گشاید.
گاه پدران و مادران با فراموش کردن روزهای آغازین زندگی خویش و تهیدستی و تنگدستی ایام جوانی، انتظارات و توقعات کمرشکنی از جوانان امروز دارند، غافل از اینکه دل سپردن به این افتخارات موهوم، سیل بنیان کنی خواهد شد که خانواده های بسیاری را به پرتگاه فساد و فتنه می کشاند و عاقبتی جز بی عاقبتی نخواهد داشت!
6. طبیعی دانستن تفاوت های اخلاقی و فرهنگی
زوج های جوان باید از اطرافیان خود بیاموزند که وجود تفاوت های فکری، اخلاقی و فرهنگی میان همسران، امری طبیعی است، مهم، دستیابی به شیوه برخورد با این تفاوت ها یا تعارض های خانوادگی و اجتماعی است.
مطالعه و آموزش، مشورت و ایجاد بینش همراه با درایت و کوشش طرفین، این راه به ظاهر سخت و سنگلاخ را سهل و آسان می سازد. به ویژه آنکه این اصطکاک حاصل دو منطقه جغرافیایی خاص، با آداب و رسومی ویژه باشد که در گذر زمان قابل حل خواهد بود.
7. جدّی گرفتن دوره های آموزش قبل از ازدواج
حضور جدّی و فراگیر در دوره های آموزش پیش از ازدواج، کمبود دانش و تجربه زوج را جبران می کند و بسیاری از خامی ها، شتابزدگی ها و یا تصمیم های آنی و لحظه ای را کاهش می دهد.
افزون بر این، علاقه شورانگیز به فراگیری شیوه ها و اصول همسرداری، زندگی شیرین و دلنشین و اصول برخوردهای خانوادگی و اجتماعی، هر یک از عروس و داماد را به دانستن و فهمیدن تشویق می کند و مطالعه آثار ارزشمند و راهگشا، سهمی بسزار در این عرصه خواهد داشت.
8. ارائه شیوه های حل مشکلات زندگی
مقتضیات سن نسل نو اقتضا می کند که با کمترین لغزش و لرزش، بن بستی سخت مقابل خود احساس کنند و ناامید و مأیوس شوند. پدران، مادران، مربیان و مبلّغان باید
به گونه ای شیوا و زیبا، راههای برون رفت و گریز از چنین بن بست هایی را با بیان شیوه های حل مشکلات مطرح سازند تا پس از چندی آنان بی نیاز از دیگران، خود روشی معقول و منطقی بیابند و پیش از آنکه «رخدادها» به «بحران» تبدیل شود، از آنان رهایی پیدا کنند.
9. عشق و علاقه همراه با درایت و دانش
به جوانان بیاموزیم که عشق و علاقه برای شروع زندگی مشترک لازم و ضروری است امّا کافی نیست، بلکه پیوند علاقه با درایت، عشق با دانش، ضامن تداوم و استمرار روابط زوج خواهد بود.
10. نگاه به زندگی از دریچه ای حرکت آفرین و پرنشاط
بسیاری از ویژگی های زندگی موفق، اکتسابی و قابل دستیابی است، به گونه ای که در سایه کار و پیشتکار می توان به آنها دست یافت. آشنا ساختن نسل جوان به این واقعیت زرّین و زیبا، امیدواری والایی به آنان می بخشد تا از دریچه ای مثبت و حرکت آفرین به زندگی بنگرند، همیشه به «داشته ها» بیش از «نداشته ها» بیندیشند و افقهای «فردا را بهتر از امروز» ارزیابی نمایند که این نوع نگاه طلیعه ای طلایی برای فردا و فرداهای زندگی مشترک، همراه با شادکامی و خوشبختی فراهم می سازد.(7)
احمد لقمانی
پی نوشتها:
1 ـ بیدل دهلوی.
2 ـ نهج البلاغه، صبحی صالح، حکمت 26.
3 ـ با استفاده از کتاب، جوانان و انتخاب همسر، علی اکبر مظاهری.
4 ـ صائب.
5 ـ امام صادق (ع)؛ وسایل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج 14، ص 60.
6 ـ بیدل دهلوی.
7 ـ جوان و نیروی چهارم زندگی، دکتر شرفی، ص 43 و 44.


نوشته شده در   جمعه 26 آذر 1395    
PDF چاپ چاپ