جمعه 25 آبان 1397 - 08 ربيع الأول 1440 - 16 نوامبر 2018
اوقات شرعی 
 
زندگانی امام باقر ع در یک نگاه
کد مطلب:6511
تاریخ مطلب:شنبه 13 آذر 1389
زندگانی امام باقر ع در یک نگاه
زندگانی امام باقر ع در یک نگاه
7) بحث کوتاهی در باره حضرت محمّد بن علی ؛ باقِرُ العُلُوم امام پنجم ع
اسم مبارک آن بزرگوار محمد ، و لقب مشهور او باقر است که حضرت رسول ع آن حضرت را طی روایاتی به این لقب ملّقب فرمود . کنیه مشهور آن حضرت ، ابی جعفر و عمر مبارک ایشان مثل عمر پدر بزرگوارو جد بزرگوارشان حسین ع پنجاه و هفت سال بود . در اول رجب المرّجب سال پنجاه و هفت ه . ق ، متولد شد و در سال 114 از هجرت بدست ابراهیم بن ولید و بدستور هشام بن عبدالملک مسموم و شهید گردید . سه ساله بود که حماسه کربلا واقع شد و آن بزرگوار کربلا را مشاهده فرمود .
بعد از حماسه کربلا ، سی و چهار سال با پدر بزرگوار خود ، زندگی پر تلاطمی را پشت سر نهاد . مدت امامت آن حضرت تقریباً نوزده سال بود .
امام باقر دو امتیاز در میان ائمه ع دارد . او جدّد پدری ایشان امام حسین ع و جدّ مادری آن حضرت امام حسن ع است . از این جهت در حقّ ایشان گفته شده : « عَلَوِیَّ مِن عَلَوِیَّینِ وَ فَاطِمّیٌ مِن فاطِمَیَّینِ و هاشِمّیً مِن هاشِمَیَّینِ » از نظر نسبت امتیاز فوق العاده را دارا است . خصوصاً اینکه مادر ایشان فاطمع دختر امام حسن ع زنی بسیار عالمه و مقدّسه بود . از امام صادق ع نقل شده فرمود : « جده ام صدیقه ای بود که در میان اولاد امام حسن ع ، مثلش دیده نشده است » . و نیز خَرقِ عادتی از ایشان نقل می کند و می فرماید : « مادرم پای دیواری نشسته بود که دیوار فرو ریخت . مادرم گفت : ساقط نشو به حَقِ مصطفی که خداوند اذن نداده است که ساقط شوی ، دیوار باقی ماند تا جده ام از پای آن گذشت » .
امتیاز دیگر آنکه وی پایه گذار انقلاب فرهنگی شیعه ، محسوب می شود . گر چه انتشار معارف شیعه بدست امام صادق ع صورت گرفت ؛ ولی به دست امام باقر پایه گذاری شد .
در دوران امام باقر ع دولت بنی امیه رو به زوال بود . مردم از آنها متنفر بودند . بعلت وجود کسی چون عمر بن عبدالعزیز ، که علاوه بر اینکه نفع بزرگی برای شیعه داشت ، ضرر بزرگی نیز برای بنی امیه داشت و اختلاف شدیدی که در ممالک اسلامی پدید آمده بود و هر کسی از گوشه ای قیام می کرد ، خلفا به سرعت تغییر می کردند – چنانکه در مدت امامت امام باقر ع ، در مدت نوزده سال پنج خلیفه روی کار آمدند : ولید بن عبدالملک ، سلیمان بن عبدالملک ، عمر بن عبدالعزیز ، یزیدبن عبدالملک ، هشام بن عبدالملک – پس موقعیت مناسبی برای آن حضرت که از ظلم بنی امیه فارغ شده بود ، پدید آورد که انقلاب علمی را آغاز نماید و بزرگانی از عامه و خاصه در اطراف ایشان جمع شدند و حقایق اسلام ، لطایف اسلام و بالاخره معارف اسلام را منتشر کردند . از این جهت رسول اکرم ص به ایشان لقب باقر داده است . « لِسانُ العرِبِ » می گوید : « لُقَّبَ بِهِ لِاَنَّهُ بَقَرَ العِلمَ وَ عَرَفَ اَصلَهَ وَاستَنبَطَ فَرعَهُ وَ تَوسَّعَ فیِهِ وَالتَّبَقُّرُ التّوسُّعُ » یعنی ، امام باقر ، به این لقب است چون شکافنده علم است ، پایه علوم اسلامی را شناخت و فروع آن را درک فرمود و آن را توسعه داد . و ریشه تبقّر به معنی توسعه است .
عامه و خاصه نقل می کنند که رسول اکرم ص به جابر بن عبدالله انصاری فرموده است : « یا جابر ! تو زنده می مانی و مردی از اولاد حسین را که نامش محمد است ملاقات می کنی که او علم را می شکافد . هنگامی که او را دیدی سلامم را به او برسان .
جابر وقتی سلام پیامبر را به امام باقر رسانید ، حضرت فرمودند : « وصیت کن که در این چند روزه می میری » . جابر گریست و گفت : از کجا می گویی ؟ حضرت فرمودند : ای جابر ! بخدا قسم ، پروردگار عالم علم گذشته و آینده را تا روز قیامت بمن عنایت فرموده است . حضرت باقر را باقر نامیده اند ؛ چون انتشار دین و معارف اسلامی را او شالوده ریزی کرده است .
مفید در ارشاد گوید : افرادی از اصحاب رسول الله ص که مانده بودند ؛ نظیر جابر بن عبدالله انصاری و بزرگان از تابعین رؤساءِ مسلمین از فقها و غیر فقها نظیر جابر جعفی ، کیسان سختیانی ، امین مبارک ، زُهَری ، اوزاعی ، اَبی حنیفه ، مالک ، شافعی و زیاد بن منذر ، از امام باقر روایت نقل می کنند . همچنین مُصنّفینی نظیر طبری ، بلاذری ، سلامی ، خطیب ، ابی داود ، اِسکافی ، مَروزی ، الاصفهانی ، بسیط و نقاش و غیر هم از اام باقر ع روایت نقل می کنند . این افراد از علمای عامه هستند که بعضی از آنان به فیض محضر امام باقر رسیده اند ، و بسیاری از علمای اهل تسنّن اقرار دارند که حضرت ، بزرگترین عالم زمان خویش بوده است . حتی حَکَم بن عُتیبه یکی از علمای بسیار بزرگ عامه در تفسیر این آیه شریفه : « اِنَّ فی ذلِکَ لآیاتِ لِلمُتَوَسَّمِینَ » (حجر : 75 و 76 ) گفته است :
« وَاللهِ مُحَمَّدُ بنُ عَلِیّ مِنهُم » یعنی ، بخدا قسممحمد باقر از مُتَوَسَّمین است . عبدالله بن عطا که او نیز از علمای عامه است ، می گوید : « ندیدم دانشمندان را که نزد کسی چنین خویش را کوچک پندارند که نزد امام باقر کوچک بودند . حَکَم بن عُتَیبه نزد امام باقر فقط یک شاگرد بود .
خواص اصحاب امام باقر و همچنین افرادی که از او روایت نقل می کنند ، بیشتر از چندین هزار نفرند . ولی افراد فوق العاده مُبّرزّی در میان آنها وجود دارند که جداً باید گفت فخر شیعه هستند . اجماع شیعه بر این است که میان اصحاب رسول الله و تابعین آنها که شاگردان اصحاب هستند و آن شش نفر عبارتند از : « زُراره معروف ، الخربوز ، ابو بصیر ، فُضیل بن یسار ، محمد بن مسلم و یزید بن معاویه » ( لازم به توضیح است یزید بن معاویه همان یزید مشهور که حادثه عاشورا بدستور ایشان حادث شد نیست ) که یکی از آنها مثل محمد بن مسلم سی هزار روایت از امام باقر روایت کرده ، و می گوید این روایات از اسرار است که به کسی نباید بگویم .
امام باقر دو امتیاز عالی علاوه بر امتیازهایی که برای ائمه ع وجود دارد ، در میان ائمه دین دارند و از زبان ایشان به بعضی از آن امتیازها اشاره شده است .
مناقب ابن شهر آشوب از امام باقر نقل می کند که حضرت فرموده اند : ( فقط ترجمه آنرا نقل می کنیم ) این خطبه شریفه اشاره به آیات قران و روایات قطعی از پیامبر اکرم ص است : « ما جنب خداوند متعالیم ، جنب به معنی پهلو است و عرب چنانچه از وَجه که به معنی صورت است ارادت ذات می کند و از یَد که به معنی دست است اراده قدرت می کند ، از جَنب ، اراده قُرب می کند ، و چون اهل بیت ع منتهای قرب الهی را دارند ، به آنها جَنبُ الله گفته می شود . این جمله امام باقر اشاره است به آیه ای که در سوره زُمَر است : « اَن تَقُولَ نَفسً یَا حَسرَتی عَلَی مَا فَرَّطّتُ فی جَنبِ اللهِ » ( زمر : 56 ) یعنی ، توبه کنید قبل از اینکه بگویید ای وای بمن و تفریط گری من در باره خدا ! بنابراین تفسیر معنی چنین می شود که می گوید : ای وای بمن که سر و کاری با اهل بیت نداشتم . ماییم حبل الله ، این جمله اشاره است به آیه شریفه : « وَاعتَصِمُوا بِحَبلِ اللهِ جَمیعاً وَلاَ تَفَرَّقُوا » ( آل عمران : 103 ) یعنی چنگ بزنید به ریسمان محکم خدا و متفرق نشوید .
ماییم از جمله رحمت واسعه پروردگار که بر بنده ها دارد . جمله اشاره است به آیه شریفه « وَرَحمَتِی وَسِعَت کُلَّ شَیءِ » ( اعراف : 156 ) یعنی ، رحمت من هر چیزی را فرا گرفته است . در روایات آمده است که رحمت واسعه خدا حقیقت اهل بیت ع است . ماییم که خلقت عالم از ابتدا تا انتها بدلیل ما است و خداوند بدلیل ما عالم را خلق نمود . این جمله که در زیارات نیز دیده می شود ، اشاره به آیه شهادت است : « وَ کَذلِکَ جَعَلنَاکُم اُمَّةٌ وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النّاسِ وَیَکُونَ الرَّسوُلُ عَلَیکُم شَهِیداً » ( بقره : .. )  یعنی ، و همانا ما شما – اهل بیت – را مستکمل آفریده ایم تا شاهد مردم باشید و رسول اکرم نیز شاهد بر شما .
و در روایات فراوان است که این شهادت واسطه فیض است . ما امامانی هستیم رهنما و چراغهای درخشان و علم افراشته شده برای مردم . ماییم سابقون و آخرون ؛ یعنی اول ماییم و آخر ماییم – باز اشاره به واسطه فیض است – هر که بما پناه برد ، رستگار می شود و هر که از ما تخلف کن ، غرق خواهد شد . جمله اشاره است به حدیث نبوی که بطور متواتر از پیامبر اکرم روایت شده است . پیامبر ص فرموده است « مثل اهل بیت ، کشتی نوح است هر که به آنان تمسّک جوید ، رستگار ، و هر که از آنان تخلف کند ، غرق خواهد شد » . ما راهنمای افراد هستیم در روز قیامت که رستگارند . ماییم حرم الله که احترام ما در میان مردم محفوظ است . جمله ما راه مستقیم هستیم ، اشاره به آیه « اِهدِنَالصَّراطَالمُستَقِیمَ » دارد . از جمله نعمتهای خدا بر بندگان هستیم . اشاره است به آیه شریفه : « سوره نحل : 112 » یعنی ، پروردگار عالم مثل زد به قریه ای که عقیده و امنیت و نعمت مثل باران برای آنها می بارید . آنان به نعمت خدا کفر ورزیدند ؛ پس پروردگار عالم لباس قحطی و نا امنی را بر آنان پوشانید ، در قِبال آنچه که انجام می دادند .
راه حق و حقیقت هستیم و معدن نبوّت . آنچه پیامبر داشته ما داریم ، و رسالت در خانه ما فرود آمده است : « اَللهُ اَعلَمُ حَیثُ رِسَالَتَهُ » ( انعام : 124 ) یعنی ، ما پایه های اسلام هستیم که از نور ما ، بهره ببرند . ماییم « عُروَةُ الُوثقای » اسلام . اشاره به آیه شریفه است : « وَ یُومِن بِاللهِ فَقَدِ استَمَسَکَ بِالعُروَةِ الوُثُقَی لاَانفِصَامَ لَهَا » یعنی ، هر که ایمان بخدا آورد ، به دستاویز محکمی دست زده که ناگسستنی است .
ما هستیم پای هر که بخواهد به حق رسد و از ضلالت نجات یابد و به بهشت رود ، باید ما را طی کند و از ما راهنمایی گیرد . هر که از ما عبور کرد ، سبقت برد ، و هر که تخلف کند ، نابود شد . بزرگترین حافظ اسلام هستیم . ماییم که بدلیل وجود ما عذاب دنیوی و اخروی از بندگان بر طرف می شود . هر که ما را شناخت و حق ما را شناخت ، و دستورات ما را اجرا کرد ، از ما است – رستگار خواهد شد - .
باید گفت این خطبه دارای اِشارات و کنایات و لطایف فراوان است و باید کتابی در باره این خطبه نگاشت . امام باقر ع اضافه بر فضایلی که همه اهل بیت دارند و حضرت در این خطبه به بعضی از آنها اشاره نموده است ، دو امتاز عالی دارد که فی الجمله در باره آنها سخن گفتیم .
مورخین در باره سوال و جواب آن راهب نصرانی با امام باقر مطالبی نوشته اند که ما خلاصه ای از آن را می آوریم .
هُشام عبدالملک ، حضرت باقر را به شام احضار نمود . آن بزرگوار همراه با امام صادق ع بطرف شام حرکت کردند . در بین راه راهبی را دیدند که ارادتمندان بدور او حلقه زده بودند ، تا راهب آنان را نصیحت کند . حضرت باقر ع وارد جمع آنان شد . ابهت و تجلی نور امام باقر ع ، راهب را تحت تأثیر قرار داد . آنگاه از حال آن بزرگوار اِستِسفار کرد و مسایلی پرسید . مسایل او گر چه از نظر ما عوامانه است و با مقام قدس علمی حضرت باقر مناسبتی ندارد ؛ ولی در آن دوره جهل ، مسایلی بود بزرگ که توانست راهب و اطرافیانش را مسلمان کند :
1) ساعتی که نه از روز است و نه از شب ؟
فرمودند : ساعتهای بین الطلوعین می باشد که از ساعتهای بهشت است . در آن ساعتها می توان آخرت را آباد کرد و سعادت دو جهان را بدست آورد .
2) می گویند اهل بهشت فضولات ندارند ، نشانه آن در این دنیا چیست ؟
حضرت فرمودند : نشانه آن بچه ای است که در شکم مادر است .
3) می گویند نعمتهای بهشت پایان نا پذیر است ، نشانه آن در دنیا چیست ؟
حضرت فرمودند : نشانه آن علم است که هر چه از آن بهره گیرند ، نقصان ندارد .
4) آن دو برادر که با هم متولد شدند و با هم مردند ، اما عمر یکی از آنان پنجاه سال و عمر دیگری صد و پنجاه سال ، چه کسانی بوده اند .
حضرت جواب دادند : آن دو برادر عزیز و عُزیز بوده اند که قران از آنها خبر می دهد که عُزیز چون در زنده شدن مرده ها در روز قیامت تردید کرد ، پروردگار عالم جان او را صد سال گرفت سپس زنده کرد . آن راهب پس از شنیدن جوابهای حکیمانه ، با اطرافیانش مسلمان شد . شأن ائمه طاهرین در تاریخ ناشناخته مانده است ، گر چه اِبن حَجَر متعصّب در حق او گفته است :
« ترجمه » یعنی ، او جامع علوم و شکافنده علم و توسعه دهنده علم بود . او نماینگر علم بود و علم را رفعت داد . قلب او مهذّب و علم و عمل او پاک بود . او طاهر و مطهر بود ، خُلق او عالی بود و عمر او در اطاعت خداوند صرف شد تبحرّی در عرفان داشت که زبان ، گویای آن نیست ، سخنان او در عرفان و سیر و سلوک به حدّی است که نمی تواند در این گفتار ضبط شود » .
صاحب جنّات الخلود که شیعه است می گوید : اکثر اوقات او صرف اطاعت خدا می شد . از خوف خدا می گریست . بسیار متواضع بود . تمام روزها بر سر مزارع می رفت و کار می کرد و آنچه بدست می آورد ، در راه خدا صرف می نمود . سخی ترین مردم بود و تمام علما نزدش می آمدند . علمشان قطره ای بود در مقابل دریا ، و نظیر امیرالمؤمنین ع چشمه های حکمت از اطرافش می جوشید و در مقابل جلالتش هر جلیلی کوچک بود .
در خاتمه ، معجزه ای از معجزات آن حضرت را یاد آور می شویم : کلینی ره در کافی از اَبی بصیر نقل می کند که نزد امام باقر ع رفتم و گفتم : شما وارث رسول اکرم هستید ؟ فرمودند : آری . گفتم : رسول الله وارث انبیاست و آنچه آنان می دانند او می داند ؟ فرمود : آری ، چنین است . گفتم : بنابراین شما قدرت دارید که مرده را زنده کنید و کور مادر زاد و مرض بَرَص را شفا دهید ، چنانچه قران در باره عیسی ع فرموده ؟ فرمود : به اذن پروردگار قدرت داریم . سپس فرمود جلو بیا ! چون جلو رفتم دست مبارک خود را به چشمهای من زد و من بینا شدم . سپس بمن فرمودند : ای اَبی بصیر ! آیا می خواهی بینا باشی ؛ ولی در روز قیامت مثل مردم ، حساب و کتاب و مشقتهای آخرت را دارا باشی ، یا کور باشی ولی در آخرت بدون محاسبه به بهشت روی ؟ ابی بصیر می گوید : کوری را انتخاب کردم .
التماس دعا
برای مشاهده سایر مطالب مرتبط ،مطلب مورد نظر خود را از لیست کشویی زیر انتخاب نموده و دکمه مشاهده را کلیک نمایید
نوشته شده در   شنبه 13 آذر 1389  ساعت  18   توسط   حسین شاهد خطیبی
PDF چاپ ارسال برای دوستان بازگشت
نظرات شما :
نام :
نام خانوادگی :
  ایمیل :
 
لطفا کد نمایش داده شده در تصویر را وارد نمایید
نظر خود را درباره این مطلب بیان بفرمائید