جمعه 25 آبان 1397 - 08 ربيع الأول 1440 - 16 نوامبر 2018
اوقات شرعی 
 
زندگانی امام سجاد ع در یک نگاه
کد مطلب:6510
تاریخ مطلب:شنبه 13 آذر 1389
زندگانی امام سجاد ع در یک نگاه
زندگانی امام سجاد ع در یک نگاه
6) بحث کوتاهی در باره حضرت سجّاد ؛ عَلِیّ بن الحُسَین امام چهارم ع
اسم مبارک آن بزرگوار علی است و مشهورترین القاب آن حضرت زین العابدین و سجاد است و مشهورترین کنیه او اَبا محمّد و ابوالحسن است .
مدت عمر آن بزرگوار مثل پدر بزرگوارش پنجاه و هفت سال است ؛ زیرا پانزدهم جمادی الاوّل سال سی و هشت از هجرت بدنیا آمد . تولد آن بزرگوار دو سال قبل از شهادت امیرالمؤمنین ع است و تقریباً بیست و سه سال با پدر بزرگوارش زندگی کرد . مدت امامت آن بزرگوار سی و چهار سال است .
حضرت سجاد ع پدری چون حسین دارد و مادرش دختر یزد گرد پادشاه ایران است که دست عنایت حق بطور خارق العاده این دختر را به امام حسین می رساند . شرافت این زن آن است که مادر نه نفر از ائمه طاهرین می شود و چنانچه حسین ع اَبُ الأَئمّه است ، این زن نیز اُمَّ الاَئمّه است .
اما از نظر فضایل انسانی :
امام سجاد ع گر چه با اهل بیت ع وجه اشتراک در همه فضایل دارد و هیچ فرقی میان آنان از نظر صفات و فضایل انسانی نیست ؛ اما از نظر گفتار و کردار تامّی به جدشان امیرالمؤمنین ع دارد :
ایمان امام سجاد ع :
امیرالمؤمنین ع در دعای صباح می گوید : « یَا مَن دَلَّ عَلَی ذَاتِهِ بِذاَتِهِ » یعنی ، ای کسی که برهان وجود خود هستی !
حضرت سجاد نیز در دعای ابو حمزه ثمالی می گوید : « بِکَ عَرَفتُکَ وَاَنتَّ دَلَلتنَی عَلَیکَ وَدَعَوتَنَی اِلَیکُ وَلَولاَ اَنتَ لَم أَدرِمَا اَنتَ » یعنی ، تو را بخودت شناختم و تو دلالت نمودی مرا بر خودت و دعوت نمودی بخودت و اگر نبودی ، ترا نمی شناختم .
این گونه کلمات ، منتهای ایمان را می رساند و این همان ایمان شهودی است که امیرالمؤمنین ع می فرماید : « لَو کُشِفَت لِیَ الغِطاءُ مَا ازدَدتُ یَقِیناً » (1) .
اگر بر فرض محال ممکن بود خدا را به این چشم ظاهری دید و می دیدم ، بر یقین من که الان به ذات مقدس حق دارم ، افزوده نمی شد .
علم امام سجّاد ع :
اگر امیرالمؤمنین ع می گوید : « از من بپرسید هر چه می خواهید ، که بخدا قسم تمام وقایع را از روز قیامت می دانم . حضرت سجاد نیز می گوید : « اگر نمی ترسیدم که مردم در حَقِّ ما غلوّ کنند ، وقایع را تا روز قیامت می گفتم .
تقوای امام سجاد ع :
امیر المؤمنین ع می فرمود : « بخدا قسم اگر تمام عالم هستی را بمن دهند که به مورچه ای ظلم کنم و بی جهت پوست جوی را از دهان آن بگیرم ، نمی کنم » .
حضرت سجاد ع نیز می فرمود :
تَعصِی الآلَهَ وَاَنتَ تُظهِرُ حُبَّهُ ... هَدَا لَعَمرِی فِی الفِعَالَ بَدِیعُ
لَو کُنتَ تُظهِرُ حُبَّهُ لأَطَعتَهُ ... اِنَّ المُجِبَّ لِمَن یُحِبُّ مُطیعُ
خداوند را معصیت می کنی و ادعا می کنی که او را دوست داری ! به جان من این ادعا از عجایب امور است . اگر راستی خدا را دوست داشتی ، او را اطاعت می کردی ؛ زیرا محّب همیشه مطیع محبوب است .
در این اشعار نیز امام سجاد ع می گوید : محال است که خداوند را معصیت کنم ؛ زیرا او را دوست دارم.
عبادت امام سجاد ع :
در باره امیرالمؤمنین گفته شده است که روزها به ایجاد باغ و قنات برای فقرا و محتاجین مشغول بود ، و تا به صبح عبادت می کرد . حضرت سجّاد نیز چنین بود ، چه بسیار باغها و قنوات که بدست ایشان برای دیگران آباد یا ایجاد شد . عبادت و سجده او بحدی بود که به زین العادین و سجّاد ملّقب شد .
از رسول اکرم روایت شده که روز قیامت خطاب می شود : کجا است زین العابدین ؟ و می بینم که فرزندم علی بن الحسین جواب می دهد و می آید . از امام باقر ع روایت شده که : « پدرم را می دیدم که از کثرت عبادت ، پاهای او ورم کرده ، و صورت او زرد ، و گونه هایش مجروح ، و محل سجده او پینه بسته بود » .
سخاوت ، فتّوت و رأفت امام سجاد ع :
یکی از کارهای امیرالمؤمنین ع اداره کردن فقرا بطور مخفیانه بوده است . امیرالمؤمنین ع شبها خوراک ، پوشاک و هیزم بخانه بینوایان می برد ، و آن بینوایان حتی نمی دانستند که چه کسی آنها را اداره می کند . همچنین میان مورخین مشهور است که امام سجاد ع چنین بوده است .
راوی می گوید : در محضر امام صادق ع بودیم که از مناقب امیرالمؤمنین ع صحبت شد و گفته شد هیچ کس قدرت عمل امیرالمومنین ع را ندارد و شباهت هیچ کس به امیر المؤمنین ، بیشتر از علی بن الحسین نبوده است که صد خانواده را اداره می کرد . شبها گاهی هزار رکعت نماز می خواند .
از طریق اهل تسنّن روایت شده است که چون حضرت سجاد شهید گشت ، روشن شد که آن حضرت صد خانواده را بطور مخفی اداره می کرده است .
زهد امام سجاد ع :
چنانچه امیرالمؤمنین ع زاهد به تمام معنی بوده است و دلبستگی به مالی و به کسی جز خدای متعال نداشته است ؛ همچنین بوده است امام سجاد ع . لذا به اصحاب خود سفارش می فرمود : « ای یاران من ! برادران من ! مواظب آخرت باشید . من سفارش دنیا را بشما نمی کنم ؛ زیرا شما بر آن حریص هستید و به چنگ زده اید . آیا نشنیده اید که حضرت عیسی به حوارّیون می گفت : دنیا پل است ، از روی آن بگذرید و به تعمیرش نپردازید ! چه کسی روی موج آب خانه می سازد ؟! موج دریا این دنیا است ، به آن دلبستگی نداشته باشید .
شجاعت امام سجاد ع :
شجاعت امیرالمؤمنین ع زبانزد خاص و عام است ، و اگر گفتار امام سجاد ع را در مجلس ابن زیاد و در مجلس یزید و مخصوصاً خطبه آن بزرگوار را در مسجد شام در نظر بگیریم ، شجاعت این بزرگوار نیز بر ما روشن می شود .
امیرالمؤمنین شجاعت خود را در میدان برای افرادی مثل عَمروبنِ عَبُدود و مَرحَبِ خیبری بکار می برد و فرزند گرامی او امام سجاد ، شجاعت را در مجلس ابن زیاد و مجلس یزید و روی منبر ، در مسجد شام بکار برده است .
سیاست امام سجاد ع :
امیرالمؤمنین ع به اقرار مورخین از سنّی و شیعه پاسدار اسلام بود و رأی و تدبیر او فوق العاده بود ؛ چنانکه عُمَر بیشتر از هفتاد مورد گفته است : « لَو لاَ عَلِیّ لَهَلَکَ عُمَرُ » یعنی ، اگر علی نبود ، عمر هلاک شده بود .
امام سجاد ع در مدت سی و پنج سال پاسدار شیعه بود . مورخین معتقدند که تدبیر امام سجاد ، مدینه را و بسیاری از شیعیان را از دست کسانی چون یزید و عبدالملک مروان نجات داد .
حلم امام سجاد ع :
در باره امیر المؤمنین گفتاری نقل شده و ایشان فرمودند : « بر آدم بی خردی گذشتم که به من بد می گفت . از او صرف نظر کردم ، گویی که او حرفی نزده است » . در باره امام سجاد ع نیز گفتاری نقل شده است و ایشان فرمودند : « بر کسی گذشتم که به من بد می گفت . بدو گفتم که اگر راست می گویی ، خداوند متعال مرا رحمت کند ، و اگر دروغ می گویی ، خدا تو را بیامرزد !
تواضع امام سجاد ع :
آن حضرت با فقرا می نشست ، با آنان غذا می خورد ، از آنان دلجویی می کرد ، به آنان لطف داشت و پناه آنان بود ، برای آنان کار می کرد و از آنان پذیرایی می نمود ، و در باره آنان بدیگران سفارش می کرد.
تاریخ نویسان اقرار دارند که امام سجاد ع ، دوست داشت فقیران ، یتیمان و بینوایان سر سفره اش باشند و با آنها بنشیند ، غذا برای آنها آماده کند و حتی غذا در دهن آنان بگذارد .
فصاحت و بلاغت امام سجاد ع :
فصاحت به معنی خوب سخن گفتن ، مجاز ، کنایه ، لطایف و مثالها را به کاربردن است ، و بلاغت سخن گفتن ، بجا سخن گفتن ، از طول کلام بی فایده پرهیز داشتن است . فصاحت و بلاغت امیرالمؤمنین ع ، مورد اقرار همه است ، بطوری که در باره نهج البلاغه گفته شده : « دُونَ کَلاَمِ الخَالِقِ وَ فَوقَ کَلاَمِ المَخلُوقِ » یعنی ، پایین تر از کلام خالق و بالاتر از کلام مخلوق است .
امام سجاد ع ، صحیفه کامله سجادیه را به جهان عرضه داشت . صحیفه ای که چون آن نیامده و نخواهد آمد . صحیفه ای که در ضمن دعا ، معارف اسلام ، سیاست اسلام ، اخلاق اسلام ، اجتماعیات اسلام ، حقانیّت شیعه ، حقانیت اهل بیت ، انتقاد از ظلم و ظالم ، سفارش به حق و حقیقت ، و بالاخره یک دوره معارف اسلامی را آموزش می دهد . صحیفه ای که محققین ، اسم آن را « اُختِ القُرآن » ، « انجیل اهل بیت » ، « زبور آل محمد » نهاده اند . صحیفه ای که ابلهی با فصاحت ادعا کرد که می تواند چون آن بیاورد . چون قلم بدست گرفت و نتوانست ، دِق کرد و مرد .
جهاد امام سجاد ع :
امیر المؤمنین ع بزرگترین مجاهد اسلام است که توانست اسلام را از دست کفّار و مشرکین نجات دهد ؛ ولی فرزندش امام سجاد گر چه در کربلا کشته نشد ؛ اما وجودش ، بقایش و اسارتش عامل بقای اسلام بوده است .
قیام ابی عبدالله الحسین ع درختی بود که در کربلا کاشته شد و آبیاری و به ثمر رساندن و نگاهداری از آن بدست امام سجاد ع و به دست زینب کبری انجام گرفت .
تدبیر امام سجاد ع در اسارت ، گریه های امام سجاد ع در مدینه ، نوحه خوانی و روضه خوانیهای آن حضرت در مدت سی و پنج سال سخنرانیش ، بموقع جهادی بود فوق العاده مفید و ثمر بخش که تحلیل سیاسی تاریخ ، این مطالب را نشان می دهد .
عفو و جوانمردی امام سجاد ع :
اگر تاریخ امیرالمومنین ع می گوید که چگونه از ابن ملجم مواظبت کرد و هنگامی که ظرف شیری را برای حضرت می آوردند ؛ نیمی را می خورد و نیم دیگر را برای او می فرستاد ، و در باره او وصیت و سفارش فراوان نمود ، در باره امام سجاد نیز منقول است که : فرماندار مدینه که دل امام سجاد را خون کرده بود ، از طرف عبدالملک مروان معزول شد و امر شد که او را به درختی ببندند و مردم بیایند و به او توهین کنند . امام سجاد ع اصحاب خود را خواست و سفارش فرمود که مبادا به او توهین شود ! امام سجاد نزد او رفت و او را دلداری داد و نزد عبدالملک مروان وساطت او را کرد که از این خواری نجات یابد.
آن فرماندار معزول می گفت از علی بن الحسین و یارانش ترس دارم زیرا به آنها ظلم بسیار کردم .
اُبّهت و شخصیت امام سجاد ع :
در باره امیرالمؤمنین ع گفته شده که بسیار متواضع بود ؛ ولی بزرگی شخصیت آن بزرگوار میان همه محفوظ بود . همچنین است فرزند عزیزش امام سجاد ع .
در تاریخ ضبط است که هشام بن عبدالملک به حج آمده بود و کثرت جمعیت مانع شد که حَجَرُ الأَسوَد را اِستلام کند . پس در گوشه ای برای او فرشی انداخته و نشسته بود که امام سجاد ع وارد طواف شد و وقتی به حجر الاسود رسید ، مردم کنار رفتند و حضرت مکرر استلام نمود . هشام فوق العاده ناراحت شد . یکی از اطرافیان پرسید : این مرد کیست که مردم چنین به او احترام دارند ؟! هشام تجاهل کرد و گفت : نمی دانم ! فرزدق آنجا بود ، فیِ البِداهة قصیده مفصلی در باره امام سجاد ع سرود . ما چند بیت از آن قصیده را می آوریم . تمام قصیده در مناقب ابن شهر آشوب موجود است :
هذَا الَّدِی تَعرِفُ البَطحاءُ وَطأَتَهُ ... وَالبَیتُ یَعرِفُهُ وَالحِلُّ وَالحَرَمُ
مَاقَالَ لاَقَطُّ  اِلاَّ فِی تَشَهَّدِهِ ... لَولاَ التَشَهُّدُ کَانَت لاَثُهُ نَعَمُ
......
یُغضِی حَیاءُ وَیُغضَی مِن مَهَابَیِهِ ... فَمَا یکَلَّمَ اِلاَّ حِینَ یَبسَمُ
مِن مَشَرٍ حُبُّهُم دِینٌ وَ بُغضُهُم ... کُفرٌ وَ قُزبُهُم مُنجیٍ وَ مُعتَصَمُ
مُقَدَّمُ بَعدَ ذِکرِ اللهِ ذِکرُهُم ... فِی کُلَّ فَرضِ وَ مَختُومٌ بِهِ الکَلِمُ
یعنی ، اینمردی است که حجاز ، خانه خدا ، حل ، حرم او را می شناسند . نه ، در کلامش نیست – حاجت سائل را همیشه بر آورده می کند جز در تشهّد – که لا اِلهَ اِلاَّ اللهُ می گوید ، و اگر تشهّد در نماز نبود ، نه او ، همیشه آری بود ؛ هنگام بر خورد با مردمان چشمها را فرو می بندد ، برای آنکه حیا دارد ، و دیگران چشم فرو می بندند ، به جهت ابهتی که او دارد و سخن با او نمی گویند ، مگر که آن بزرگوار تبسم کند . روز قیامت حُبّ آنها دین است و بغض آنها کفر است و قرب و نزدیکی به آنان پناه و نجات انسانها است . در نمازها یاد آنها و اسم آنها مقدم بر هر چیزی است بعد از اسم خدای متعال . نمازها به اسم آنان تمام می شود – یعنی در نماز بعد از اسم خدا در اقامه ، اسم اهل بیت است – و آخر مطلب که در تشهد آخر گفته می شود ، باز اسم اهل بیت است .
گفته شده که فرزدق به این اشعار آمرزیده شده است و به گفته جامی اگر اهل عالَم به این اشعار آمرزیده شوند ، جا دارد .
زندگی امام سجاد ع :
می دانیم زندگی امیرالمؤمنین ع پر تلاطم بود . در نهج البلاغه می فرماید : « صبر نمودم در مصایب نظیر کسی که خاری در چشم و استخوانی در گلو داشته باشد » .
ولی زندگی امام سجاد ع از زندگی امیرالمؤمنین ع بسیار پر تلاطم تر بود . آن حضرت در بحبوحه جنگ صفین بدنیا آمد . در زمان معاویه و آن جنایاتش پرورش پیدا کرد . معاویه را با کشتارهای دسته جمعی شیعیان ، با اشاعه سبِّ امیرالمؤمنین در خطبه ها و بعد از نمازها دیده است . بعد ، حماسه کربلا و اسارت ، که هر روزی از آن چند بار مرگ است ، مجلس ابن زیاد و مجلس یزید را با اهل بیت پدرش پشت سر نهاد . قضیه حَرّه که ننگی است بر دامن مسلمانان را مشاهده کرد .
یزید سال دوم سلطنت ، شخصی را با پنج هزار لشکر به مدینه فرستاد و دستور قتل عام داد و سه روز مدینه را برای لشکریان خود مباح اعلام نمود (2)
او شاهد قضیه عبدالله بن زبیر است – که همه بنی هاشم و من جمله محمد بن حنفیّه را در شعب ابی طالب جمع نمود که بسوزاند و چون دشمن رسید ، موفق نشد -  شاهد مروان بن حکم است که دشمن سر سخت اهل بیت بود . شاهد حکومت عبدالملک مروان با فرمانداراش حجاج بن یوسف ثقفی است . زندانی زندان حجّاج بن یوسف است که در میان بیابانی ، پنجاه هزار زندانی در آن زندان بود و دِمیَری در حَیواةُ الحیوان می گوید : خوراک آنها دو قرص نان بود که بیشتر آن خاکستر بود . شاهد کشتار بیشتر از صد هزار نفر بود ، به جرم دوستی با اهل بیت . پنجاه هفت سال در این دنیا زندگی کرد ؛ ولی هر روز از آن برای آن بزرگوار قتلگاهی بود .
« وَالسَّلامُ عَلَیهِ یَومَ وُلِدَ وَ یَومَ استُشهِد وَ یَومَ یُبعَثُ حَیّاً »
(1) این حدیث شریف را بسیاری از علماء بزرگ مانند علامه حلّی و شیخ بهائی ، تفسیر نمودند که آنرا مرحوم سید نعمة الله جزائری در کتاب شریف انوار النعمانیه ج 1 ب 1 نقل نموده و آن را شیخ صدوق ضمن خبری از حُرّه دختر حلیمه سعدیه بیان نموده که آن بانوی پاکدامن در مجلس حجّاج بن یوسف دیکتاتور معروف ، افضلیّت علی ع بر انبیاء بزرگ را اثبات نمود . (2) مدائنی از زهری روایت کرده که هفتصد نفر از وجوه ناس ( مردم سرشناس ) از قریش و انصار و مهاجر و موالی کشته شد و از سایر مردمان غیر معروف از زن و مرد و حرّ و عبید ، مقتولین ده هزار تن بشماره رفت ... بعد از واقعه حَرّه هزار زن بی شوهر فرزند زنا متولد کرد و ایشان را « اَولاد الحَرّه » نامیدند ، و بقولی دیگر ده هزار زن و در اخبار الدّول قرمانی است که با هزار دختر با کره زنا کردند . ( تتمة المنتهی چاپ تهران ) .
التماس دعا
برای مشاهده سایر مطالب مرتبط ،مطلب مورد نظر خود را از لیست کشویی زیر انتخاب نموده و دکمه مشاهده را کلیک نمایید
نوشته شده در   شنبه 13 آذر 1389  ساعت  18   توسط   حسین شاهد خطیبی
PDF چاپ ارسال برای دوستان بازگشت
نظرات شما :
نام :
نام خانوادگی :
  ایمیل :
 
لطفا کد نمایش داده شده در تصویر را وارد نمایید
نظر خود را درباره این مطلب بیان بفرمائید